Z PATRYKIEM MICHALSKIM, prezesem tęczowego stowarzyszenia Warszawski Klub Sportowy Volup, rozmawia Leon Żółty

Licząc od pierwszych treningów, jeszcze przed formalnym zarejestrowaniem stowarzyszenia, Volup w tym roku kończy 20 lat, jest rówieśnikiem „Repliki”! A ty – od 6 kwietnia tego roku jesteś nowym prezesem klubu. Jak wygląda wasza oferta na rok 2025?

Aktualnie Volup to dziesięć sekcji sportowych, w ramach których organizujemy cotygodniowe treningi: siatkówki, od której zaczęła się historia klubu, badmintona, crossfi tu, defence (czyli samoobrony – przyp. red.), jogi, pływania, squasha, tańca, tenisa stołowego i tenisa ziemnego. Dodatkową sekcją jest Volup Active, która jest od „wydarzeń” typu spływy kajakowe, wycieczki rowerowe, wyjazdy. I jest jeszcze sekcja Kultura, która działa od 2022 roku – organizujemy wyjścia do kina, teatru, na wystawy, szukamy najczęściej tych związanych z kulturą queer. Już wcześniej organizowaliśmy takie wyjścia, ale pomyśleliśmy o wyodrębnieniu nowej sekcji, aby dać przestrzeń osobom, którym niekoniecznie jest po drodze z aktywnością sportową, ale chciałyby być w społeczności naszego klubu.

Jaki charakter mają wyjazdy w ramach sekcji Active? Jesteśmy klubem sportowym, więc na wyjazdach jest oczywiście sporo aktywności sportowych. Na wyjazdach kilkudniowych, jak np. biwak w Borach Tucholskich czy nasze flagowe wydarzenie – obóz na Mazurach, nacisk kładziemy na sport. Jest cały grafi k zajęć. Są trenerzy, którzy prowadzą zajęcia. W tym roku robimy przerwę z obozem sportowym, żeby za rok zorganizować jeszcze fajniejsze wydarzenie – marzy mi się obóz sportowy na zakończenie Miesiąca Dumy. A jeżeli chodzi o wyjazdy w góry, to tam nie organizujemy ćwiczeń, bo samo chodzenie po górach to już wystarczająca aktywność fizyczna.

Ile osób bierze udział w wydarzeniach klubu?

Bywają tygodnie, kiedy na wszystkie zajęcia zapisuje się 200 osób, ale bywają i takie, że 300. Na innych wydarzeniach to jest róż nie: rowerami jeździ z nami kilkanaście osób, na imprezach pojawia się nieraz 100-150.

Wiem, że Volup to przede wszystkim mężczyźni. Poprzedni prezes – Jacek Daniel Sikorski, z którym wywiad ukazał się w „Replice” nr 101 (styczeń/luty 2023), mówił, iż najczęściej jest tak, że ci, którzy już przychodzą na treningi, przyprowadzają swoich kolegów jako nowych uczestników.

Tak, marketing szeptany jest chyba najlepszą formą reklamy Volupu. Zdaję sobie sprawę, że dużo osób z naszej warszawskiej społeczności nie wie, że istnieje taki klub sportowy i że tyle fajnego u nas się dzieje.

Czy w takim razie nie myśleliście o jakiejś formie reklamy?

Mamy media społecznościowe: profile na Facebooku i Instagramie; to jest podstawowa forma naszej promocji. Cieszę się też, że rozmawiamy teraz i nasz wywiad ukaże się w „Replice”. Korzystając z okazji, serdecznie zapraszam wszystkich czytelników, aby skorzystali od września z nowego sezonu treningów, z którym ruszamy po wakacyjnej przerwie.

Jak można dołączyć na treningi?

To bardzo proste. Wystarczy wejść na naszą stronę volup.pl albo skorzystać z aplikacji, którą można pobrać ze strony volup.wod.guru – właśnie tam można zapisać się na trening. Chciałbym mocno podkreślić, że nie trzeba być członkiem stowarzyszenia, aby korzystać z zajęć. Natomiast informacje o innych wydarzeniach typu wyjazdy, wyjścia do kina, są dostępne na grupach na Facebooku: Volup – Active i Volup – Kultura.

Poprzedni prezes chciał przyciągnąć kobiety do klubu. Miał m.in. pomysł treningów tenisa dla kobiet, jednak finalnie chyba nie spotkał się on z zainteresowaniem. A jak teraz jest z obecnością kobiet czy osób niebinarnych?

Wiem, że dziewczyny tworzą własne inicjatywy oraz stowarzyszenia i bardzo im kibicujemy. Jakiś czas temu rozmawialiśmy z kolegami z zarządu o tym, jak moglibyśmy przyciągnąć dziewczyny. Osobiście wychodzę z założenia, że mając ofertę sprofilowaną, czyli skierowaną głównie do gejów, łatwiej nam przyciągnąć nowe osoby, bo gdy kieruje się ofertę do bardzo szerokiego grona, to ona tak naprawdę staje się ofertą dla nikogo. Co nie oznacza, że inni nie mają wstępu na nasze treningi – wręcz przeciwnie. Na naszych treningach pojawiają się dziewczyny. Jesteśmy także otwarci na osoby niebinarne. Każdy może być u nas sobą i czuć się bezpiecznie.

Jak wygląda funkcjonowanie klubu na co dzień, także od strony finansowej?

Z trenerami mamy podpisane umowy i oni dostają wynagrodzenie za prowadzenie treningów. Wszyscy członkowie zarządu i koordynatorzy sekcji pracują pro bono. Naszym głównym źródłem finansowania są wpłaty za uczestnictwo w treningach. Z tych kwot pokrywamy koszty wynajmu sal, pensji trenerów, kosztów administracyjnych, wykupienia domeny w Internecie itd. Od ubiegłego roku można nam przekazywać 1,5% podatku przy rozliczaniu się z urzędem skarbowym. W zeszłym roku udało nam się zebrać dzięki temu ponad 23 tys. zł. Wszystkim, którzy przekazali swoje 1,5% podatku bardzo dziękuję! Z tej kwoty ponad 13 tys. przeznaczyliśmy na zakup sprzętu sportowego, a pozostała suma poszła na bieżące wydatki, takie jak organizacja turniejów.

Cały wywiad do przeczytania w 117. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

O ślubie podczas spektaklu „Spartakus. Miłość w czasach zarazy”, o weselu, a także o ich hobbitowym azylu Matajamie na Dolnym Śląsku – z MATEUSZEM MACHOWICZEM i WITOLDEM CHUDYM rozmawia Tomek Kern

„Spartakus. Miłość w czasach zarazy” to jeden z ważniejszych spektakli poruszających tematykę LGBT ostatnich lat. Premiera odbyła się 13 maja 2022 roku w Teatrze Współczesnym w Szczecinie. Reżyser Jakub Skrzywanek, dyrektor artystyczny Teatru Współczesnego w Szczecinie, został uhonorowany Paszportem „Polityki” w 2023 roku w kategorii teatr, między innymi za spektakl „Spartakus…”. Podczas każdego kolejnego spektaklu jedna prawdziwa jednopłciowa para wchodzi na scenę i w fi nałowej sekwencji bierze symboliczny ślub. „Śluby na »Spartakusie« wzięły tak znane pary, jak Agnieszka Graff z Magdą Staroszczyk i Robert Biedroń z Krzysztofem Śmiszkiem. Jedna para gejów spod Bolesławca przyjechała z sześćdziesięcioma osobami i po spektaklu bawiła się na weselu” – mówił Jakub Skrzywanek w „Replice” (nr 108, mar/kwi 2024). Tą parą byli właśnie Mateusz i Witold.

Jak to się stało, że 6 stycznia 2023 roku wzięliście ślub podczas „Spartakusa”?

Witek: Późną jesienią 2022 roku zadzwoniła nasza znajoma, a zarazem krytyczka teatralna Magda Piekarska, która wciąż była pełna emocji po spektaklu „Spartakus”. Opisała cały finał, w którym para jednopłciowa bierze symboliczny ślub na scenie i powiedziała, że natychmiast pomyślała o nas. W tamtej chwili nie byliśmy jeszcze nawet zaręczeni, ale Mati zawsze powtarza, że szczęście czeka na odpowiednią okazję.

Mateusz: Zaczęliśmy czytać recenzje, oglądać fragmenty, przegadywać temat. Pewnego listopadowego wieczoru, gdy jechaliśmy samochodem, zapytałem: „To co, robimy to?”. Usłyszałem od Witka „tak” – słodkie jak klasyczne „oświadczyny”, tylko bez klękania i pudełeczka. Gdy dotarliśmy do domu, zarezerwowaliśmy termin. Zaproponowano nam 6 stycznia 2023 roku, czyli około pięć tygodni później. Spodobała nam się ta data, bo dzięki niej zawsze będziemy mieli dzień wolny w rocznicę.

Pięć tygodni? Ale poradziliście sobie?

M: Brzmi to jak szaleństwo, ale tak, poradziliśmy sobie. Patrząc z perspektywy czasu, uważam, że jakkolwiek byśmy chcieli zaplanować nasz ślub i wesele, nie bylibyśmy w stanie zrobić tego lepiej, niż to, co się wydarzyło. Spontaniczność oszczędziła nam wielu stresów.

W: Organizacja nie odbyła się bez niespodzianek. Pojawiły się kwestie, które wymagały od nas kreatywności. Na przykład w dniu spektaklu przyjechaliśmy zająć się salą i przekąskami, przywieźliśmy kilkanaście litrów własnej cytrynówki, a kompletnie zapomnieliśmy o wodzie do picia. Uratowała nas obsługa, która miała kilka zgrzewek wody mineralnej pod ladą, chyba specjalnie na takie chwile.

M: A kwestię tortu rozwiązaliśmy w ten sposób, że tydzień przed ślubem, gdy byliśmy na urodzinach znajomej, zobaczyliśmy tam piękny tort, poznaliśmy dziewczynę, która go upiekła, i od razu zapytaliśmy, czy przygotowałaby tort na nasze wesele. Zgodziła się. Później nasze przyjaciółki wiozły go przez pół Polski samochodem – z Wrocławia do Szczecina – zimą, z włączoną klimatyzacją, żeby dekoracje się nie rozpuściły.

Jak wyglądały przygotowania do spektaklu?

W: Kuba Skrzywanek i cała ekipa teatralna przyjęli nas z niezwykłą serdecznością. Reżyser poprosił nas, byśmy przyszli godzinę przed spektaklem na szybką próbę. Oprowadzono nas po scenie. Pokazano, z której strony wejść, w którym miejscu stanąć, jakie gesty wykonać. Potem usiedliśmy w pierwszym rzędzie z naszymi mamami po obu stronach, ubrani w garnitury z muszkami w kolorowe polne kwiaty.

To musiały być niezapomniane chwile.

M: Trzysta osób na widowni, my w pierwszym rzędzie otoczeni najbliższą rodziną i przyjaciółmi. W drugiej części spektaklu aktorzy przebrani w tęczowe stroje podeszli do nas i zabrali na środek sceny. Dostaliśmy kolorowe czepce z mnogością kwiatów oraz ludowe pelerynki.

Aktorka grająca urzędniczkę stanu cywilnego poprowadziła ceremonię ślubu. Po tym, jak uroczyście ślubowaliśmy sobie miłość i wsunęliśmy sobie teatralne obrączki, powiedziała: „Niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa RP, stwierdzam i uroczyście ogłaszam, że związek małżeński między Witoldem a Mateuszem został zawarty!”. I nastąpiła burza braw, publiczność zerwała się z krzeseł. Zostaliśmy mężem i mężem. To było niesamowite – nasza miłość, nasza przysięga stały się częścią spektaklu i naprawdę czułem, że razem z zebranymi osobami tworzymy coś wspaniałego.

W: Słowa o niezgodności z obowiązującym prawem stały się aktem silnego sprzeciwu – były nie tylko stwierdzeniem aktualnego stanu prawnego, ale także wyrażeniem niezgody na ten stan.

Mateusz, powiedziałeś: „teatralne obrączki”?

M: Tak. Podczas spektaklu nie mieliśmy własnych obrączek – założyliśmy teatralne, zabawkowe pierścionki dla dzieci, które dostaliśmy godzinę przed spektaklem. W szale organizacji zupełnie nie zdążyliśmy z zakupem własnych. Ale czułem, że te teatralne pierścionki, choć dziecięce i symboliczne, znaczą dokładnie to, co powinny – obietnicę wypowiedzianą publicznie, wśród ludzi, którzy nas wspierają.

Cały wywiad do przeczytania w 117. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

Mamy prawo rozliczać Elona Muska z homo- i transfobii na portalu X, duże platformy internetowe powinny podlegać kontroli państw – mówi MIKO CZERWIŃSKI z Amnesty International. Rozmowa Mateusza Witczaka

Miko jest osobą niebinarną i poprosiło o stosowanie w wywiadzie neutralnych płciowo końcówek.

W Amnesty International koordynowałxś prace nad wydanym kilka tygodni temu raportem na temat wspomaganej technologicznie przemocy, która uderza w polską społeczność LGBTQIA+ na platformie X (dawny Twitter). Tytuł publikacji „Śmierć przez tysiąc cięć” nie mógłby być bardziej alarmujący.

Dla wielu osób, z którymi przeprowadziliśmy wywiady, X od dawna jest jedną z przestrzeni życia. Nie czują się one w niej bezpiecznie. Już w 2018 roku podnosiliśmy jako Amnesty, że serwis ma problemy z moderacją, natomiast po jego wykupieniu przez Elona Muska dostrzegamy na tym polu rażący spadek jakości. Najbogatszy człowiek świata zmienił standardy, zezwalając w pewnym momencie na deadnaming i misgenderowanie osób trans (wycofał się z tych zmian w wyniku nacisku międzynarodowej opinii publicznej – przyp. red.). Ponadto rozluźnił regulamin portalu, rozwiązał radę do spraw zaufania i bezpieczeństwa, a także dokonał drastycznej 80-procentowej redukcji zespołów zajmujących się moderacją.

Czytając raport, najbardziej byłem zadziwiony tym, że na 5,33 mln polskojęzycznych użytkowników_czek X przypada dziś zaledwie dwójka moderatorów, z czego jeden z nich nie jest nawet native speakerem.

Skuteczna moderacja po prostu się VLOP-om (Very Large Online Platforms – wielkie platformy internetowe – przyp. red.) nie opłaca. Nie bez przyczyny o modelach biznesowych X, TikToka czy Facebooka mówimy, że są surveillance based, oparte na inwigilacji. Algorytmy – na podstawie wiedzy o tym, co czytamy i piszemy na danej platformie – podsuwają nam content, który najbardziej nas zaangażuje, a niestety najbardziej angażują nas negatywne emocje. Skonfrontowanie nas z hejtem sprawia, że spędzamy na cyfrowych platformach więcej czasu, a one same mogą więcej na nas zarobić.

Z naszych badań wynika, że to, co dociera do nas za pośrednictwem X, to treści w dużej mierze niemoderowane. Nawet jeśli organizacje pozarządowe zgłaszają je jako mowę nienawiści, to serwis nic sobie z tego nie robi.

Powołujecie się na raport Stowarzyszenia „Nigdy więcej”, które monitorowało los 343 zgłoszeń mowy nienawiści. Jakiejkolwiek reakcji – niekoniecznie usunięcia – doczekało się raptem co dziesiąte z nich. Sam ostatnio przeczytałem pod swoim artykułem komentarz: „Obyś zdechł, pedale”, którego X do tej pory nie usunął.

Na X czy Facebooku pierwsza warstwa sprawdzania zgłoszenia odbywa się automatycznie. Jestem już przyzwyczajony, że nawet jeżeli przedkładam do kontroli oczywistą mowę nienawiści, algorytm zazwyczaj odmawia usunięcia posta, a ja muszę odwołać się do żywego człowieka. Tu wracamy do liczebności polskojęzycznej moderacji. Nie wyobrażam sobie, aby dwie osoby mogły się uporać z contentem generowanym przez pięć milionów ludzi.

Jak X powinien modelowo zareagować na hejt?

W raporcie szeroko odnosimy się do przyjętego przez Komisję Europejską Aktu o Usługach Cyfrowych, czyli DSA (Digital Services Act – przyp. red.). Mówi on jasno, w jaki sposób platformy online powinny reagować na nielegalne treści: mowę nienawiści, groźby karalne czy patostreamy. Powinny z marszu je usunąć. Jeśli zaś nie dostosują się do zapisów Aktu – KE może nałożyć na nie karę sięgającą sześciu procent globalnych wpływów z całego roku.

Swoją drogą, nadal często zgłaszamy hejt jako „naruszenie standardów społeczności”, gdy tymczasem przyjęcie DSA pozwala je oznaczyć jako „niezgodność z prawem unijnym”. Bardziej skuteczne może się okazać skorzystanie z tej drugiej metody.

Kraje unijne powinny wdrożyć DSA, ale Polska – a wraz z nią Hiszpania, Czechy, Cypr i Portugalia – nadal zwlekają z dostosowaniem prawa krajowego do zapisów DSA. W maju Komisja Europejska skierowała pozwy do TSUE przeciw tym krajom. Dlaczego Polska siedzi w oślej ławce, skoro ministrem cyfryzacji (w dodatku w randze wicepremiera!) jest lewicowy Krzysztof Gawkowski?

Prace nad wdrożeniem DSA ponoć postępują, tylko strasznie powoli. Jako Amnesty International apelujemy do ministerstwa o przyspieszenie: Polska musi powołać krajowego koordynatora do spraw usług cyfrowych, który będzie zajmował się zgłoszeniami nielegalnych treści i – jeśli zajdzie potrzeba – nakładał na X kary lub wzywał firmę do złożenia wyjaśnień.

Na ile realne jest starcie Unii Europejskiej z X w obecnej sytuacji geopolitycznej? Administracja Trumpa wydaje się przeciwna uregulowaniu działalności big techów – niedawno groził on krajom, które debatują nad wprowadzeniem podatku cyfrowego, wyższymi cłami i ograniczeniami eksportu technologii.

Podatek cyfrowy jest dość nową inicjatywą, wciąż toczą się rozmowy na ten temat, które Stany Zjednoczone próbują storpedować. Ale DSA nowe nie jest. Pod koniec 2023 roku Komisja Europejska wszczęła nawet formalne postępowanie w sprawie możliwego naruszenia przez X zapisów tego rozporządzenia.

Jako UE mamy prawo rozliczać Elona Muska z podporządkowania się DSA, uważam, że nie powodujemy w związku z tym wielkiego zagrożenia dyplomatycznego czy politycznego. Nie wątpię, że podczas prac nad wdrożeniem DSA pojawią się lobbyści, którzy będą próbowali wybić takiemu projektowi zęby. Naszą rolą jest jednak rzecznictwo za tym, by polskie prawo było zgodne z unijnym, a duże platformy internetowe nie stały ponad państwami, lecz podlegały kontroli ze strony państw.

Cały wywiad do przeczytania w 117. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

Z MICHAŁEM CZAPLĄ, doktorem habilitowanym nauk o zdrowiu z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, dietetykiem, ratownikiem medycznym, specjalistą w dziedzinie promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej rozmawia Bartosz Żurawiecki

Dzień dobry panie doktorze.

Michał, proszę.

Tytuł doktora habilitowanego budzi respekt i działa paraliżująco.

To tylko stopień naukowy. A trzeba być przede wszystkim człowiekiem.

Dobrze, będziemy rozmawiać bez „panowania”. Spotykamy się w związku z twoimi badaniami nad jakością opieki zdrowotnej w odniesieniu do osob LGBT+, chociaż nie tylko – także uchodźców i seniorów żyjących samotnie.

To projekt, który robiliśmy na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu we współpracy z hiszpańskim Uniwersytetem de La Rioja w Logrono. Projekt realizował także mój serdeczny przyjaciel Antoni Dissen ze Stanów Zjednoczonych, który jest dietetykiem i specjalistą od zdrowia publicznego, oraz dr Piotr Karniej z Uniwersytetu WSB Merito we Wrocławiu. Stwierdziliśmy, że czas najwyższy zacząć walczyć z nierównościami w opiece zdrowotnej i w ten sposób zrobić coś dla naszej queerowej społeczności. Istnieje kwestionariusz LGBT-DOCSS służący ocenie wiedzy i kompetencji do pracy z pacjentami LGBT. Jego autor, profesor Markus Bidell, pozwolił nam go przetłumaczyć na polski i hiszpański, a potem opublikować wyniki badań.

Sytuacja osób LGBT+ w Polsce jest trochę inna niż w Hiszpanii.

Oni właśnie świętują dwudziestolecie równości małżeńskiej, a my nie mamy nawet związków partnerskich. Nic więc dziwnego, że Hiszpanie w naszych badaniach osiągnęli lepsze wyniki. Polski system opieki zdrowotnej jest nieco… z tyłu, tak to powiedzmy. Na przykład – w Hiszpanii 35 proc. uczestników badania zadeklarowało, że w ciągu ostatnich pięciu lat brało udział w kursach dotyczących zdrowia osób LGBT+, podczas gdy w Polsce było to jedynie 17 proc.

Jak te badania wyglądały? Rozumiem, że wysłaliście kwestionariusze do pracowników ochrony zdrowia.

Tak, brali w tym udział lekarze, personel pielęgniarski, studenci kierunków medycznych, dietetycy, ratownicy medyczni i inni pracownicy. Problem z polskimi badaniami polegał na tym, że duż o osób do nich przystą piło, grupa liczyła 684 badanych, ale ukończyło tylko 124.

Dlaczego?

Rezygnowały przede wszystkim osoby o poglądach prawicowych i te, które deklarowały się jako wierzące. Pytaliśmy bowiem na początku o takie rzeczy, jak właśnie religia, poglądy polityczne, ale też o wielkość miasta, w którym badany mieszka, o miejsce, w którym pracuje, czy jest to szpital, czy przychodnia. Chodziło nam o te wszystkie czynniki, które mogą być predyktorami wiedzy i kompetencji wobec pacjentów LGBT+. Następnie badani mieli zaznaczyć w kwestionariuszu, na przykład, czy w skali 1-7 zgadzają się z twierdzeniem, że transpłciowość to zaburzenie psychiczne itp. Wyniki badań dotyczących wyłącznie Polski opublikowaliśmy w międzynarodowym czasopiśmie naukowym „Sexuality Research and Social Policy”. I recenzenci naszego artykułu zwrócili uwagę, że jest to problem badawczy nie tylko w Polsce – ludzie nie chcą brać udziału w tego typu badaniach. Ktoś więc powie – 124 osoby, co to za badanie! Ale od czegoś trzeba przecież zacząć  

Natomiast teraz prowadzimy badania z drugiej strony. Czyli jakie mają doświadczenia z polską ochroną zdrowia osoby LGBT+. Zachęcam do udziału w ankiecie, dostępnej internetowo (lgbtq-hces.webankieta.pl). To zajmuje tylko 8 minut. Nikogo tutaj nie wykluczamy. Badanie dotyczy i gejów, i lesbijek, i osób biseksualnych, transpłciowych, niebinarnych… Jeżeli nas nie wspomożecie, to i my nie będziemy mogli wspomóc naszej społeczności. A przecież robimy to po to, żeby propagować postawy afirmatywne wśród personelu medycznego wobec osób LGBT+ i zwiększyć świadomość problemów, z którymi się borykają.

No właśnie. Gadamy już chwilę, a jeszcze nie zadałem ci podstawowego pytania – po co badać stosunek akurat do pacjentów queerowych? Czy oni się czymś różnią od innych pacjentów?

Podobne pytanie zadał mi jeden z wykładowców na uczelni – czy pacjent LGBT+ ma inne jelito niż pacjent heteroseksualny? Co to w ogóle za problem, czyżby się już skończyły tematy na doktoraty? Tymczasem pacjenci LGBT+ częściej milczą u lekarza o swojej sytuacji życiowej i problemach zdrowotnych, obawiając się stygmatyzacji. Albo w ogóle nie idą z nimi do lekarza.

Weźmy taki przykład – terapia hormonalna osób transpłciowych i ryzyko sercowo-naczyniowe. To sytuacja, w której informacja o tożsamości płciowej jest niezbędna do właściwego prowadzenia działań profilaktycznych czy leczenia. Tożsamość pacjenta ma tu bezpośrednie znaczenie kliniczne. Inny przykład – przychodzi do proktologa pacjent gej ze szczeliną odbytu.

Jeśli na wstępnym etapie leczenia nie powie na przykład, że jest osobą pasywną w kontaktach seksualnych, to zastosowane metody leczenia mogą nie odnieść pożądanego skutku. Lekarz powinien porozmawiać z takim pacjentem, wyjaśnić, że nawet jeśli po tygodniu przestanie boleć, to jeszcze przez miesiąc nie można odbyć stosunku, bo musi się porządnie wygoić. Tak samo ryzyko zakażenia wirusem HPV jest większe wśród homoseksualnych mężczyzn, którzy są pasywni w seksie. Dalej – kwestia PrEP-u. Osoby, które przyznają się u lekarza do jego przyjmowania, są od razu postrzegane jako rozwiązłe. Z drugiej strony wielu lekarzy spoza środowiska LGBT+ nie wie, czym są PrEP i doxy PEP. Dlatego ważne jest, aby środowisko medyczne chciało zrozumieć pacjenta ze szczególnymi – w tym przypadku – potrzebami.

Cały wywiad do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

Z celebrantkami DOROTĄ OYRZANOWSKĄ i NATALIĄ ZAKRZEWSKĄ-SOBCZAK z Kolektywu Niezapominajki rozmawia Anna Grodzka

„To był piękny pogrzeb” – nigdy nie pomyślałabym, że takie zdanie przyjdzie mi kiedykolwiek do głowy. A jednak właśnie tak pomyślałam. Kiedy jest się w moim wieku, coraz częściej zdarza się uczestniczyć w pożegnaniu osób bliskich. Uczestnicząc wcześniej w katolickich i świeckich pogrzebach, czułam żal i smutek, ale nigdy nie udało mi się w trakcie pogrzebu przeżyć jeszcze raz takiego samego uczucia bliskości, jakie miałam, kiedy zmarła osoba jeszcze żyła    Tym razem – oczywiście, w tle był smutek, przecież brałam udział w pogrzebie bliskiej mi osoby, ale jednocześnie poczułam sympatię i ciepło, jakie towarzyszyło moim spotkaniom ze Zmarłą. Jak to było możliwe? Gdy tylko weszłam do domu pogrzebowego, zaskoczyła mnie Jej symboliczna obecność. Sala udekorowana była przedmiotami, jakie mi się z Nią kojarzyły. Stała Jej gitara jak u Niej w domu – jakby Ona miała za chwilę na niej zagrać. W wazonach hortensje, których zawsze pełen był Jej ogródek, a przed urną i Jej zdjęciem – dekoracja z mchu, traw i polnych kwiatów. Na każdym z krzeseł dla gości ktoś położył misternie wycięte czarne profile ptaków. Wszyscy, którzy Ją znali, pamiętają, że zawsze dbała o dosypanie karmy dla ptaków do karmnika w ogrodzie. W uszach brzmiała cicho muzyka, o której wiem, że jej słuchała i lubiła.

Usiadłam na krześle zdumiona. Zamiast przygnębienia, jakie towarzyszyło mi w drodze na tę uroczystość, poczułam pewien rodzaj rozpromienienia i spokoju. Byłam znowu u Niej – z Nią. Nigdy bym się nie spodziewała tego uczucia w chwili pożegnania – w chwili gdy Jej już nie ma. Gdy przyszedł na to czas, pani celebrująca pogrzeb – celebrantka – zabrała głos. Mówiła o zmarłej w taki sposób, jakby był to ktoś, kto przeżył z Nią całe życie – ktoś Jej bardzo bliski. Były to związane z Nią wspomnienia. Czasem wzruszające, czasem radosne, chwilami nawet zabawne. Nie znałam wielu tych szczegółów. Skąd ta celebrantka to wie? – pomyślałam.

Po raz pierwszy w życiu nie wyszłam z pogrzebu zdołowana. A przecież chciałoby się, aby każde takie ostatnie pożegnanie pozwalało uczestnikom na czuły, skupiony ostatni kontakt z osobą zmarłą – z Nią, właśnie z Nią – taką, jaka była w swej najlepszej i w prawdziwej postaci.

Do tamtej pory jeszcze nigdy nie myślałam o swoim pogrzebie. Teraz pomyślałam, że nie chciałabym ludziom, którzy zechcą przyjść mnie pożegnać, fundować tradycyjnej traumy. Zwróciłam się zatem do dwóch kobiet, które przygotowały oraz przeprowadziły ten pogrzeb i zapytałam, czy pomogłyby mi go zaplanować.

Czy to jest OK, że razem z wami zaplanuję swój pogrzeb?

Natalia: Bardzo OK. To dojrzała decyzja, najlepsze, co możemy po sobie zostawić, to porządek.

Ale ja mam na myśli przede wszystkim komfort żałobników.

N: Jasne. Czy masz jakiś pomysł, jakieś wyobrażenie o przebiegu tego wydarzenia?

Jedyne, czego jestem pewna – nie chcę księdza. Reszty nie jestem pewna. Dlatego pomóżcie mi. Chciałabym, aby ludzie zebrali się w jakimś swobodnym miejscu. Koniecznie nad brzegiem wody albo jeziora. Żeby było ognisko, wino, piwo i wiele pięknej muzyki. Takiej, jaką lubiłam, i chciałabym, żeby oni także lubili. Bo ostatnio moją pasją jest komponowanie muzyki.

Dorota: A jeśli to będzie zima?

Nie da się poczekać do lata? Bo przecież chcę być skremowana. Urna poczeka.

D: Urna zostanie, ale twoim bliskim będzie trudno czekać tyle czasu. Pogrzeb jest ceremonią domykającą i pozwala bliskim zamknąć pewien etap i pójść dalej, już bez ciebie. Wymyślmy jakieś alternatywne miejsce na wypadek mrozu i zawieruchy. Możemy na tę ceremonię wynająć klub lub inne miejsce, z którym czujesz się związana.

No tak. To w takim razie awaryjnie muszę postawić na muzykę, a nie widoki. Albo tak zakombinować, żeby umrzeć latem.

N: Ale zaraz, zaraz, jeszcze nie umierasz, na razie planujemy. Widoki też mogą być. Może nam towarzyszyć ekran z widokiem płynącej rzeki albo jeziora, mogą się na nim przewijać twoje zdjęcia. Często osoby planujące swój pogrzeb piszą lub nagrywają list – pożegnanie. Możesz też nagrać nam jakiś fi lm ze swoją muzyką. Byłoby dobrze, żebyś przekazała nam informacje, z kim mamy rozmawiać, żeby zebrać wspomnienia o tobie. Bo twoi pogrzebowi goście będą chcieli, aby ktoś o tobie opowiedział. Temu służy mowa pogrzebowa. Dobrze jest też nie planować wszystkiego w szczegółach, żeby zostawić trochę decyzyjności i sprawczości najbliższym, aby poczuli się częścią tej ceremonii.

Ale wiecie co? Mam problem. Nie wiem, co zrobić z moim grobem. Bo z jednej strony przychodzi mi na myśl, żeby rozsypać moje prochy – oddać je jakoś przyrodzie, a z drugiej strony zastanawiam się, czy nie byłoby sensowne, aby było jakieś miejsce, w którym jestem pochowana. Co radzicie?

D: Porozmawiaj o tym z najbliższymi. Jeśli chcesz rozsypać prochy, istnieje możliwość zrobienia tego na Łące Pamięci, niestety tylko na kilku cmentarzach w Polsce. A jeśli chcesz mieć grób, to zostaw informację, na którym cmentarzu chcesz być pochowana.

Gdzie mam zostawić tę i inne informacje?

D: Proponuję stworzyć tzw. czerwoną teczkę memo, do której włożysz wszystkie informacje będące przewodnikiem dla twoich najbliższych.

OK!

N: Jak będziesz gotowa, to spotkamy się jeszcze raz i spiszemy wszystko, żebyś mogła zostawić jasne wytyczne.

To teraz powiedzcie osobom czytelniczym „Repliki”, jak to się stało, że zostałyście celebrantkami.

D: Wszystko zaczęło się od jogi – poznałyśmy się na studiach podyplomowych z jogi na warszawskiej AWF. Obie miałyśmy ciężko chore matki. Myślę, że to spotkanie było nieprzypadkowe, obie podświadomie szukałyśmy wytchnienia, wyrwania wolnego czasu dla siebie, zawalczenia o zdrowie fizyczne i psychiczne. W tym czasie już dużo czytałam o śmierci i umieraniu, brałam udział w warsztatach i spotkaniach Instytutu Dobrej Śmierci. Miałam wówczas myśl, że chciałabym sama celebrować pogrzeb mojej mamy, ale bałam się, że zrobię coś nie tak i że to wpłynie na resztę członków rodziny. Dlatego gdy mama umarła, zdecydowałam się na ceremonię pogrzebową przy pomocy domu pogrzebowego i celebrantki humanistycznej, również członkini Instytutu Dobrej Śmierci. Praca z nią przy ceremonii była dla mnie bardzo wspierająca. Czułam, że odzyskuję kontrolę nad sytuacją, że wiem, co się będzie działo na pogrzebie, wiem, co zostanie powiedziane, mam wpływ na to, jak mama zostanie przedstawiona i zapamiętana. Ten pogrzeb był tak dobry, że obie z Natalią podeszłyśmy do dziewczyn obsługujących ceremonię, by im podziękować. Pamiętam, że powiedziałyśmy im, że też chcemy to robić.

Cały wywiad do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.