Czy Kopciuszek koniecznie musi być biedną sierotką mdlejącą w ramionach księcia? Czy wiedźma z „Jasia i Małgosi” może okazać się dobrym człowiekiem? Czy w baśni dla dzieci jest miejsce dla niebinarnej sarenki? Oczywiście, że może, oczywiście, że jest, o ile tylko ktoś takie baśnie napisze. Zadania tego podjęło się 17 autorek i autorów z Węgier, a więc kraju, w którym władze zwalczają „ideologię gender” z nie mniejszą zawziętością niż w Polsce. Zgodnie z przewidywaniami tamtejsza prawica uznała „Krainę baśni dla wszystkich” za przykład deprawowania nieletnich. Bo gender został w tej książce wywrócony na nice. Wystarczyło nieco tylko przesunąć akcenty w znanych opowieściach i oto dziewczyna gromi olbrzymy, a książę chodzi w sukienkach. Król zaś wychodzi za mąż za innego króla. Twórcy nie tyle więc dekonstruują klasyczne baśni, ile je przewietrzają. Zachowują konwencję, ale usuwają konwencjonalne rozwiązania i nagromadzone od wieków zwały stereotypów. W gotowy schemat fabularny wstawiają bohaterki i bohaterów znacznie bliższych współczesnej rzeczywistości. Wszystko tu brzmi znajomo, a jednak inaczej. Nie są to żadne postmodernistyczne przeróbki dla znawców, lecz nadal baśnie, które można czytać dzieciom na dobranoc. Zwłaszcza tym dzieciom, które nie pasują do tradycyjnych wzorców – by nie czuły się samotne na tym strasznie normatywnym świecie. (Bartosz Żurawiecki)

Tekst z nr 95 / 1-2 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

To nie jest recenzja – nie mogę obiektywnie ocenić książki, której sam jestem współautorem. Zupełnie subiektywnie natomiast – polecam. „Auschwitz….” to praca zbiorowa stworzona pod kierunkiem polskich i niemieckich historyków_czek. Składa się na nią ponad 20 tekstów, które traktują nie o historii prześladowań osób nieheteronormatywnych przez nazistów, a o historii pamięci o nich. A raczej – niepamięci. Bo o tym, że osoby LGBT były ofiarami hitlerowców, przez pierwsze dekady po wojnie milczano. Ten nurt badań nad Holokaustem nie liczy sobie 80, a jakieś 40 lat. O tym, skąd wziął się brak zainteresowania badaczy losem homoseksualistów w Auschwitz – pisze Michael Berenbaum. Insa Eschebach opowiada historię upamiętniania ludzi niehetero w Miejscu Pamięci Ravensbrück. Piotr Chruścielski, autor pierwszej polskiej wystawy o więźniach z paragrafu 175 (który penalizował homoseksualność) w Muzeum Stutthof w Sztutowie, pisze o tym, jak stosunkowo niedawno odkrył losy Willy’ego Schöna, który w marcu 1944 r. trafi ł do obozu Stutthof i jak dotarł do jego syna, wyoutowanego geja. Joanna Ostrowska i Claudia Schoppmann zarysowują opisy relacji lesbijskich w Auschwitz, a także przywołują wspomnienia byłych więźniarek różnych obozów, w tym – przepełnione homofobią słowa Wandy Półtawskiej, przyjaciółki „naszego papieża”. Z braku miejsca wymieniam tylko niektóre teksty, ale na uwagę zasługuje całość. Ta książka to kolejna cegiełka wiedzy, z której kiedyś, mam nadzieję, wyrośnie w końcu pomnik upamiętniający nieheteronormatywne ofiary nazistów w Miejscu Pamięci Auschwitz. Bo podkreślmy – takiego pomnika wciąż jeszcze nie ma. (Mariusz Kurc)

Tekst z nr 95 / 1-2 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

W nowej książce autorki „Brudnego różu” słowo „wolność” pada aż 65 razy. „Niewoli” jest prawie o połowę mniej. To całkiem niezłe wyniki jak na 170 stron powieści. A czym ta wolność jest? Dla głównej bohaterki Edyty, skazanej na dożywocie za podwójne zabójstwo, powinno to być przede wszystkim miejsce poza więzieniem, świat z drugiej strony krat, gdzie można pójść do lasu, popatrzeć na drzewa albo pojechać dokądś samochodem. Paradoksalnie okazuje się jednak, że Edyta bardziej zniewolona czuła się na zewnątrz. To tam doznała krzywdy, tam czuła się samotna i obca. „Kurzajka” to poprowadzona w pierwszej osobie autorefleksyjna opowieść więźniarki, która od ponad 20 lat odkupuje swoje winy w celi. Edyta pracuje w pralni, pali papierosy i nieźle dogaduje się ze swoimi współtowarzyszkami. Jest przyzwyczajona, że przyszłość jako kategoria czasu w ogóle dla niej nie istnieje, gdy nagle okazuje się, że może liczyć na wcześniejsze zwolnienie. Edyta czuje się jak „kurzajka na ciele społeczeństwa”, jak balast, jak twórczyni zła. Jednak dzięki opiece nad niepełnosprawnym chłopcem, którego porzucili rodzice, zaczyna odnajdywać w sobie również dobro i Boga. To opowieść dojrzałej emocjonalnie kobiety, która przeżyła duchową przemianę w miejscu częściej nazywanym piekłem niż niebem. Niekiedy zbyt patetyczna, ale może o duchowej przemianie trudno inaczej? (Kinga Sabak)

Tekst z nr 95 / 1-2 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

Biografii Marleny Dietrich było wiele, ale ta rzeczywiście jest wyjątkowa. Bite 950 stron zapisanych drobnym maczkiem przez jej własną córkę, a więc są to wspomnienia naprawdę z pierwszej ręki. Dlaczego wydawnictwo nie krzyczy od razu z okładki, że Maria Riva to nie „jakaś tam” biografka, tylko córka Marleny, nie mam pojęcia. Po raz pierwszy książka ukazała się w 1992 r. – ledwo kilka miesięcy po śmierci gwiazdy, Riva musiała ją pisać jeszcze za życia matki. I nie traktuje Dietrich ulgowo, nie pisze hagiografii, o nie – choć nie wiem, czy zdaje sobie sprawę, że ujawniając wiele niepochlebnych stron osobowości Marleny, mimo wszystko chyba jednak ugruntowuje legendę tej absolutnie fascynującej postaci. Riva pisze z epickim rozmachem i iście koronkową dbałością o szczegóły (jak ona to wszystko spamiętała – nie wiem, może trochę koloryzuje, nie wiem). Mamy tu widziane oczami dziecka złote czasy Hollywood (prawie połowa książki to lata 30.), a w nich romanse Dietrich z mężczyznami i z kobietami, jej ścisłą współpracę nad kolejnymi bajecznymi kreacjami do filmów z kostiumologiem Travisem (muszę dodawać, że był gejem?), jej żelazną dyscyplinę na planie i nieznoszący sprzeciwu ton przy wyrażaniu cokolwiek kontrowersyjnych opinii. Mamy też „po prostu” boskość Marleny, która ponoć nigdy się nie pociła i nigdy nie gniotła ubrań, siedząc w samochodzie. To lektura, w którą można się zanurzyć na całe tygodnie, wieczorami oglądając filmy Marleny i czytając o takich smaczkach, jak np. telefon Marleny do dorosłej już córki z pytaniem, co to jest kondom, i komentarz gwiazdy: „Oni zawsze się tak cieszą, gdy mówię, że nie muszą tego zakładać”. Był rok 1965, Marlena miała więc 64 lata. (Mariusz Kurc)

Tekst z nr 95 / 1-2 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

Nagrodę za „najlepszą scenę rozdziewiczenia” za miniony rok – gdyby takowe przyznawano – oddałbym w ręce Casey McQuiston za „One Last Stop”. August, główna bohaterka, odbywa swój pierwszy raz w nowojorskiej linii metra Q, podczas postoju z powodu awarii elektryczności, z niejaką Jane, która jest… duchem. Ale spieszę uspokoić tych z was, których elementy fantastyczne nie kręcą – powieść jest tylko nieznacznie podkręconym romansem, w zasadzie realistycznym. Rozwiązanie zagadki, kim naprawdę jest Jane, powinno zadowolić nawet umysły ścisłe. Choć po prawdzie wierna publiczność rom-comów zauważy, że niemal identyczne wyjaśnienie pojawiło się we wcześniejszym o 1,5 roku filmie „Palm Springs”. Pięciusetstronicowa powieść byłaby pewnie nudna, gdyby ograniczała się tylko do wątku romansu August i Jane, ale autorka nieźle też naszkicowała queerowych przyjaciół i sublokatorów August: transpłciowego Niko, który jest jasnowidzem, jego dziewczynę Mylę, twinka Wesa, podkochującego się w księgowym i równocześnie w drag queen Isaiah / Annie Depressant z naprzeciwka, zresztą z wzajemnością. Jest też ciekawy wątek rodzinnej tajemnicy z lat 70., dający okazję do pokazania queerowych lat 70. w Nowym Jorku i San Francisco – osobiście dałbym temu tematowi więcej miejsca kosztem niektórych przegadanych scen współczesnych. (Piotr Sobolczyk)

Tekst z nr 95 / 1-2 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

Na tylnej okładce pierwszego tomu „Heartstoppera” czytamy: „Chłopak spotyka chłopaka. Zaprzyjaźniają się. Zakochują się”. Przed lekturą książki brzmi to banalnie, a po niej staje się naprawdę wzruszające. Trudno mi nazwać „Heartstoppera” powieścią graficzną. Tekstu tu tyle co kot napłakał, ale słowny minimalizm jest akurat ogromną siłą komiksu (to określenie gatunkowe bardziej mi odpowiada). Charlie uczy się w szkole średniej, poznajemy go w momencie, gdy jest już wyoutowany. Z retrospekcji dowiadujemy się, że miał z tego powodu nieprzyjemności, co oczywiście nas w Polsce nie dziwi. Dziwi natomiast, że Charlie nie jest przedstawiony jak stereotypowy gej, chociaż początkowo może się tak wydawać. Czy w stereotypie geja mieści się gra na perkusji i pomysł nauki gry w rugby? Do rugby Charliego namawia Nick, „dresiarz”, do którego znajomi mówią „elo ziom”. Ale świat nie jest taki czarno-biały i właśnie ten „ziom” zadaje Google’owi pytanie: „Czy jestem gejem?”. Przepięknie rozwija się znajomość między Charliem i Nickiem. Nie ma w „Heartstopperze” żadnej wymuszonej czy fałszywej nuty, dialogi są naturalne i czyta się je z przyjemnością. Minimalizm pozwala uruchomić wyobraźnię, a otwarte zakończenie – szybko chwycić drugi tom, który zresztą jest już w sprzedaży. (Kinga Sabak)

Tekst z nr 95 / 1-2 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.