Z celebrantkami DOROTĄ OYRZANOWSKĄ i NATALIĄ ZAKRZEWSKĄ-SOBCZAK z Kolektywu Niezapominajki rozmawia Anna Grodzka

„To był piękny pogrzeb” – nigdy nie pomyślałabym, że takie zdanie przyjdzie mi kiedykolwiek do głowy. A jednak właśnie tak pomyślałam. Kiedy jest się w moim wieku, coraz częściej zdarza się uczestniczyć w pożegnaniu osób bliskich. Uczestnicząc wcześniej w katolickich i świeckich pogrzebach, czułam żal i smutek, ale nigdy nie udało mi się w trakcie pogrzebu przeżyć jeszcze raz takiego samego uczucia bliskości, jakie miałam, kiedy zmarła osoba jeszcze żyła    Tym razem – oczywiście, w tle był smutek, przecież brałam udział w pogrzebie bliskiej mi osoby, ale jednocześnie poczułam sympatię i ciepło, jakie towarzyszyło moim spotkaniom ze Zmarłą. Jak to było możliwe? Gdy tylko weszłam do domu pogrzebowego, zaskoczyła mnie Jej symboliczna obecność. Sala udekorowana była przedmiotami, jakie mi się z Nią kojarzyły. Stała Jej gitara jak u Niej w domu – jakby Ona miała za chwilę na niej zagrać. W wazonach hortensje, których zawsze pełen był Jej ogródek, a przed urną i Jej zdjęciem – dekoracja z mchu, traw i polnych kwiatów. Na każdym z krzeseł dla gości ktoś położył misternie wycięte czarne profile ptaków. Wszyscy, którzy Ją znali, pamiętają, że zawsze dbała o dosypanie karmy dla ptaków do karmnika w ogrodzie. W uszach brzmiała cicho muzyka, o której wiem, że jej słuchała i lubiła.

Usiadłam na krześle zdumiona. Zamiast przygnębienia, jakie towarzyszyło mi w drodze na tę uroczystość, poczułam pewien rodzaj rozpromienienia i spokoju. Byłam znowu u Niej – z Nią. Nigdy bym się nie spodziewała tego uczucia w chwili pożegnania – w chwili gdy Jej już nie ma. Gdy przyszedł na to czas, pani celebrująca pogrzeb – celebrantka – zabrała głos. Mówiła o zmarłej w taki sposób, jakby był to ktoś, kto przeżył z Nią całe życie – ktoś Jej bardzo bliski. Były to związane z Nią wspomnienia. Czasem wzruszające, czasem radosne, chwilami nawet zabawne. Nie znałam wielu tych szczegółów. Skąd ta celebrantka to wie? – pomyślałam.

Po raz pierwszy w życiu nie wyszłam z pogrzebu zdołowana. A przecież chciałoby się, aby każde takie ostatnie pożegnanie pozwalało uczestnikom na czuły, skupiony ostatni kontakt z osobą zmarłą – z Nią, właśnie z Nią – taką, jaka była w swej najlepszej i w prawdziwej postaci.

Do tamtej pory jeszcze nigdy nie myślałam o swoim pogrzebie. Teraz pomyślałam, że nie chciałabym ludziom, którzy zechcą przyjść mnie pożegnać, fundować tradycyjnej traumy. Zwróciłam się zatem do dwóch kobiet, które przygotowały oraz przeprowadziły ten pogrzeb i zapytałam, czy pomogłyby mi go zaplanować.

Czy to jest OK, że razem z wami zaplanuję swój pogrzeb?

Natalia: Bardzo OK. To dojrzała decyzja, najlepsze, co możemy po sobie zostawić, to porządek.

Ale ja mam na myśli przede wszystkim komfort żałobników.

N: Jasne. Czy masz jakiś pomysł, jakieś wyobrażenie o przebiegu tego wydarzenia?

Jedyne, czego jestem pewna – nie chcę księdza. Reszty nie jestem pewna. Dlatego pomóżcie mi. Chciałabym, aby ludzie zebrali się w jakimś swobodnym miejscu. Koniecznie nad brzegiem wody albo jeziora. Żeby było ognisko, wino, piwo i wiele pięknej muzyki. Takiej, jaką lubiłam, i chciałabym, żeby oni także lubili. Bo ostatnio moją pasją jest komponowanie muzyki.

Dorota: A jeśli to będzie zima?

Nie da się poczekać do lata? Bo przecież chcę być skremowana. Urna poczeka.

D: Urna zostanie, ale twoim bliskim będzie trudno czekać tyle czasu. Pogrzeb jest ceremonią domykającą i pozwala bliskim zamknąć pewien etap i pójść dalej, już bez ciebie. Wymyślmy jakieś alternatywne miejsce na wypadek mrozu i zawieruchy. Możemy na tę ceremonię wynająć klub lub inne miejsce, z którym czujesz się związana.

No tak. To w takim razie awaryjnie muszę postawić na muzykę, a nie widoki. Albo tak zakombinować, żeby umrzeć latem.

N: Ale zaraz, zaraz, jeszcze nie umierasz, na razie planujemy. Widoki też mogą być. Może nam towarzyszyć ekran z widokiem płynącej rzeki albo jeziora, mogą się na nim przewijać twoje zdjęcia. Często osoby planujące swój pogrzeb piszą lub nagrywają list – pożegnanie. Możesz też nagrać nam jakiś fi lm ze swoją muzyką. Byłoby dobrze, żebyś przekazała nam informacje, z kim mamy rozmawiać, żeby zebrać wspomnienia o tobie. Bo twoi pogrzebowi goście będą chcieli, aby ktoś o tobie opowiedział. Temu służy mowa pogrzebowa. Dobrze jest też nie planować wszystkiego w szczegółach, żeby zostawić trochę decyzyjności i sprawczości najbliższym, aby poczuli się częścią tej ceremonii.

Ale wiecie co? Mam problem. Nie wiem, co zrobić z moim grobem. Bo z jednej strony przychodzi mi na myśl, żeby rozsypać moje prochy – oddać je jakoś przyrodzie, a z drugiej strony zastanawiam się, czy nie byłoby sensowne, aby było jakieś miejsce, w którym jestem pochowana. Co radzicie?

D: Porozmawiaj o tym z najbliższymi. Jeśli chcesz rozsypać prochy, istnieje możliwość zrobienia tego na Łące Pamięci, niestety tylko na kilku cmentarzach w Polsce. A jeśli chcesz mieć grób, to zostaw informację, na którym cmentarzu chcesz być pochowana.

Gdzie mam zostawić tę i inne informacje?

D: Proponuję stworzyć tzw. czerwoną teczkę memo, do której włożysz wszystkie informacje będące przewodnikiem dla twoich najbliższych.

OK!

N: Jak będziesz gotowa, to spotkamy się jeszcze raz i spiszemy wszystko, żebyś mogła zostawić jasne wytyczne.

To teraz powiedzcie osobom czytelniczym „Repliki”, jak to się stało, że zostałyście celebrantkami.

D: Wszystko zaczęło się od jogi – poznałyśmy się na studiach podyplomowych z jogi na warszawskiej AWF. Obie miałyśmy ciężko chore matki. Myślę, że to spotkanie było nieprzypadkowe, obie podświadomie szukałyśmy wytchnienia, wyrwania wolnego czasu dla siebie, zawalczenia o zdrowie fizyczne i psychiczne. W tym czasie już dużo czytałam o śmierci i umieraniu, brałam udział w warsztatach i spotkaniach Instytutu Dobrej Śmierci. Miałam wówczas myśl, że chciałabym sama celebrować pogrzeb mojej mamy, ale bałam się, że zrobię coś nie tak i że to wpłynie na resztę członków rodziny. Dlatego gdy mama umarła, zdecydowałam się na ceremonię pogrzebową przy pomocy domu pogrzebowego i celebrantki humanistycznej, również członkini Instytutu Dobrej Śmierci. Praca z nią przy ceremonii była dla mnie bardzo wspierająca. Czułam, że odzyskuję kontrolę nad sytuacją, że wiem, co się będzie działo na pogrzebie, wiem, co zostanie powiedziane, mam wpływ na to, jak mama zostanie przedstawiona i zapamiętana. Ten pogrzeb był tak dobry, że obie z Natalią podeszłyśmy do dziewczyn obsługujących ceremonię, by im podziękować. Pamiętam, że powiedziałyśmy im, że też chcemy to robić.

Cały wywiad do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

Są razem od 14 lat, poznały się na zlocie pielgrzymów Camino de Santiago. Dziś są emerytkami, mieszkają w domu, które same wybudowały we wsi pod Częstochową. Życiorysami mogłyby obdzielić kilka osób. Rozmowa Tomasza Piotrowskiego

Z bohaterkami wywiadu jestem umówiony on-line. Godzinę przed spotkaniem proszą o przełożenie rozmowy na później, bo mają jeszcze sprawunki.

Wszystko załatwione?

Bogumiła: Tak! Właściwie to byłyśmy u przyjaciółki. Ewa zajmowała się jej zatkanym odpływem w zlewie. To ona w naszym związku jest tą „techniczną”. Potrafi zrobić wszystko. 30 lat prowadziła warsztat samochodowy, w którym była jedynym mechanikiem. Mieszkamy – to już 10 lat – w drewnianym domu, który razem wybudowałyśmy. Kiedyś robale wpierdzielały nam tutaj belkę… jak to powiedzieć?

Ewa: Fundamentową.

B: Właśnie! Gdybym była sama, ten dom już by nie istniał, robaki by go zjadły. Ewa wszystko rozebrała, wycięła, zdezynfekowała i wstawiła nowy fragment.

Nie umiałbym takich rzeczy zrobić, podziwiam.

E: To są rzeczy, które robią ludzie, żadna magia.

Jak się panie poznałyście?

B: Nie wiem, czy pan jest na to gotowy, bo Ewa ma 75 lat, a ja prawie 70. Mamy tyle historii, że książkę można by napisać. Jesteśmy razem od 14 lat. Wszystko wydarzyło się właściwie dzięki pielgrzymce Camino de Santiago. W lipcu 2010 r. wybrałam się na samotną pielgrzymkę do Santiago de Compostela w Hiszpanii. To nie jest taka pielgrzymka z księdzem na czele, a bardziej podróż medytacyjna, nie trzeba być wierzącym. Po powrocie trafi łam na bloga „Kartka z podróży”, który skupiał ludzi zafascynowanych właśnie Camino. Po kilku miesiącach jedna z czytelniczek – Ł. (na prośbę bohaterek imię zanonimizowane – przyp. red.) – ogłosiła, że organizuje u siebie na podwórku zlot. Wzięłam plecak i mówię: „Dwa dni – co mi tam!”. W Boże Ciało, 23 czerwca 2011 r., wysiadłam z autobusu tuż przy Jasnej Górze.

E: Tu wkraczam ja, bo Ł. była moją wieloletnią partnerką. Ale wtedy byłyśmy już tylko przyjaciółkami. Zlot odbywał się na naszym podwórku przed domem w jednej ze wsi koło Częstochowy. Odebrałam Bogę z dworca i zabrałam do nas. To było nasze pierwsze spotkanie.

B: Na zlocie zebrało się kilkanaście osób. Dużo wina, biesiadowania i rozmów o sprawach społecznych, polityce, etyce, religii. Był profesor matematyki, polonistka z Wrocławia… Ewa zazwyczaj stała pod ścianą i tylko słuchała, ale jak się odezwała, to tak konkretnie, że pomyślałam: „O, jaka fajna dziewucha. Świetnie mówi, nie miota się!”.

E: Mnie Boga też od razu zafascynowała. Nie była wyniosła – a większość osób próbowało się tam jakoś pokazać. Była normalna, inteligentna. Imponowała mi bezpośredniością. Już wtedy coś zaczęło między nami iskrzyć.

B: Tylko ja nie wiedziałam, że Ewa była w związku z Ł.

E: Bo wtedy już nie byłam!

B: Przedstawiały się jako koleżanki, które tu razem mieszkają. Pogadałyśmy trochę, a gdy wróciłam do siebie, do miasteczka w okolicach Malborka, skąd pochodzę, to zaczęłyśmy pisać maile. Gorące. (śmiech)

E: Najbardziej przekonałam się do Bogi kilka tygodni później, w sierpniu tego samego roku. Ł. wprawdzie zorganizowała ten czerwcowy zlot, jednak sama na takiej pielgrzymce nie była. Jej pierwsza pielgrzymka miała się odbyć właśnie w sierpniu. Ponieważ czuła się niepewnie, poprosiła mnie o pomoc. Był jednak jeden problem – nie miał kto zaopiekować się moją mamą, która z nami mieszkała, i kotem. Sama Ł. zadzwoniła wtedy do Bogi i mówi: „Słuchaj, mamy problem…”, a Boguśka: „Ja mam jeszcze 9 dni urlopu – przyjadę”. No i przyjechała. Opiekowała się mamą, gotowała, relacjonowała wszystko. I wtedy to mnie ostatecznie przekonało, że to osoba wartościowa, godna zaufania.

Cały wywiad do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

Rozmowa Angeli Getler

Rozmawiam z Małgorzatą tuż po tym, jak wróciła z turnieju. Drugie miejsce! Zajęłam drugie miejsce w swojej grupie.

Gratulacje! Były jakieś protestujące uczestniczki?

Nie, tym razem nie. Na szczęście wypadek z turnieju na Wyspach Kanaryjskich w kwietniu był, jak do tej pory, odosobniony.

Co tam się stało? To, w czym my gramy, to GLTA – Gay and Lesbian Tennis Alliance. Są to turnieje międzynarodowe, a regulamin jasno określa, kto może startować w jakiej kategorii. Osoby transpłciowe też się łapią.

W naszych rozgrywkach nie mamy sędziów na meczach, więc zwykle jest tak, że każdy sędziuje po swojej stronie kortu. Głównie chodzi o auty. To powoduje, że czasem zdarzają się dyskusje, kto coś widział albo nie. Ale zwłaszcza na nawierzchni z mączką widać ślady i można po prostu wskazać je palcem.

Było małżeństwo, dwie kobiety z Norwegii. Ta z nich, która grała przeciwko mnie, nie umiała w uczciwy sposób wygrać. Weszłyśmy na mecz i wszystko było w porządku. Gdy moja przeciwniczka zaczęła przegrywać, zaczęła również kwestionować większość moich decyzji, nawet ewidentnych. W pewnym momencie z bezsilności głośno przeklęłam i wypadła mi rakieta z ręki.

Widziała to dyrektorka turnieju, przyszła i przypomniała nam o zasadach fair play. Zaproponowała, że jeśli mamy problem, to ona może posędziować – stanie przy siatce i będzie rozwiązywać sporne kwestie. Przeciwniczka się ucieszyła i ja się ucieszyłam. Chwilę później przeciwniczka wywołała aut. Dyrektorka powiedziała, że piłka była poprawna. Przeciwniczka upierała się, ż e to nieprawda i że ja mam się wypowiedzieć, że „przecież widziałam, że był aut”. Stwierdziłam: „Chciałaś sędziego, masz sędziego. Ja już nie będę dyskutowała”. W tym momencie zaczęła osobiste wycieczki – a to komentować mnie, a to, że „faceci to zawsze grają mocniej”, a to, że ona to ma syna w moim wieku, on też tak gra i „może z jej synem grałam”. Było takich jeszcze kilka. Starałam się nie wchodzić już w żadne interakcje. Dyrektorka cały czas była obok, więc była świadkiem wszystkich tych niefajnych zachowań.

I dyrektorka co na to?

Wydaje mi się, że nie reagowała. Potem mi mówiła, że chodziło o wyciszenie tych emocji, a nie podbijanie ich w trakcie gry. Po meczu, wygranym przeze mnie, dyrektorka porozmawiała z moją przeciwniczką. Nie mam bladego pojęcia, co jej dokładnie powiedziała, natomiast myślę, że przypomniała jej regulamin i że osoby transpłciowe, takie jak ja, mogą brać udział w rywalizacji z innymi kobietami.

Jak się tam poczułaś?

Było to dla mnie bardzo trudne doświadczenie. Zeszłam z tego meczu i się rozpłakałam. Później, jak byłam z koleżanką, ta moja przeciwniczka przyszła i „musiała koniecznie ze mną porozmawiać tu i teraz”. Że ona mnie będzie przepraszać. To był taki moment, w którym ja byłam w emocjach po kolejnym już meczu, a ona jeszcze przerwała mi rozmowę. I wtedy jej powiedziałam, że ja nie chcę z nią rozmawiać, bo jest okrutną osobą. Tyle. I sobie poszłam. Kiedy i mi trochę opadły emocje, jakoś się porozumiałyśmy. Zostałam przeproszona, usiadłyśmy, wypiłyśmy tam bezalkoholowe piwo. Popłakała się. Chyba udało jej się zrozumieć, że w tym wypadku po prostu nie miała racji.

Dla mnie najważniejsze było jednak wsparcie społeczności, czyli reakcja reszty zawodniczek i dyrekcji tego turnieju. Większość dziewczyn, które tam się przewinęły, przytuliło mnie lub poklepało po ramieniu. Powiedziały, że wszystko będzie dobrze i że mam się nie przejmować. Że jeśli tamta ma problem, to ona ma problem, a nie ja. Że to oczywiście jej zachowanie było niedopuszczalne i nieakceptowalne. Żebym wiedziała, że jestem mile widziana na tym turnieju.

Jak długo grasz w tenisa?

Mam 41 lat, zaczęłam dopiero po trzydziestce. Firma, w której wtedy pracowałam, sponsorowała kursy dla początkujących i tam się zaczęła moja przygoda.

Gdzie dziś pracujesz?

Od półtora roku pracuję w dużej zagranicznej korporacji. Jestem menedżerką. Zarzą dzam zespołem programistów i pracuję zdalnie.

Cały wywiad do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

Tekst: Witold Jabłoński

Od redakcji: Z wielką przyjemnością przedstawiamy na naszych łamach trzyczęściową autobiografię pisarza Witolda Jabłońskiego, autobiografię wyjątkową, bo napisaną z perspektywy gejowskiej

Prolog

Urodziłem się w Łodzi, a wychowałem w dzielnicach Polesie i Stare Bałuty, gdzie mieszkam do dziś. Najbardziej z wczesnego dzieciństwa wrył mi się jednak w pamięć śródmiejski gmach przy Moniuszki 3/5.

Przed laty mieściła się tam Przychodnia Ortopedyczna, w której wylądowałem jako niespełna ośmiolatek z wykrytą skoliozą kręgosłupa.

Doktorka kazała mi zdjąć ubranie, co uczyniłem z lekkim wahaniem, bo jako dzieciak byłem jeszcze dość pruderyjny, nie pozwalając się do końca obnażać na plaży ani na basenie. Z oporami rozebrałem się w końcu do majtek. Gdy pielęgniarka ważyła mnie i mierzyła, lekarka ściągnęła mi ostatnią część garderoby, mamrocząc, że dzięki temu będzie mogła mnie lepiej obejrzeć. Następnie otwarła drzwi do przyległej sali. Wydawały mi się wielkie i ciężkie jak brama do zakazanego świata. Stał tam po obu stronach sprzęt do gimnastyki korekcyjnej, a przez środek biegł mocno wydeptany chodnik. Lekarka tonem nieznoszącym sprzeciwu poleciła mi tam paradować, to znaczy przejść do końca pomieszczenia i zawrócić do gabinetu.

Do dziś pamiętam jej nieco skrzekliwy głos: — No nie zakrywaj tak tego ptaszka, nie ucieknie ci!

Posłusznie przestałem się zakrywać i ruszyłem na „wybieg”. Lekarka obserwowała mnie z profesjonalną uwagą, z pozoru niewzruszona, za to pielęgniarka zrobiła się czerwona jak piwonia. Nie umiem powiedzieć, gdzie była wtedy moja matka – może siedziała gdzieś dalej, pod ścianą gabinetu, biernie przyjmując polecenia lekarskie, jako przy danym badaniu niezbędne, albo wyszła akurat do toalety?

W sali obok ćwiczyli dorastający chłopcy, w wieku od około dwunastu do piętnastu lat, którzy na mój widok wybałuszyli zdumione gały.

Paradując tak kilkakrotnie (co najmniej trzy razy, bo ortopeda i jej asystentka wyraźnie napawały się tym widokiem) na oczach innych, stopniowo wyzbyłem się resztek wstydu i jakiegokolwiek zakłopotania niecodzienną bądź co bądź sytuacją.

Cały tekst do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

Urodziła się w Szczecinie prawie 200 lat temu. Była wielką gwiazdą opery oraz teatru w Europie i Ameryce. Słynęła z grania męskich ról. Poza sceną prawie 20 lat spędziła w związku z kobietą. Sylwetkę FELICITY VESTVALI prezentuje Piotr Szarota

W tę queerową historię trudno uwierzyć, zwłaszcza że jej początki sięgają lat 20. XIX wieku, a spora część wydarzeń rozegrała się na ziemiach, które dziś należą do Polski. Jej bohaterka nazywała się Felicita Vestvali i była gwiazdą opery oraz teatru. Śpiewała od Mediolanu po Nowy Jork i Hawanę, a jako aktorka przemierzyła ze swoim zespołem pół Europy. Po śmierci niemal kompletnie zapomniana, dziś niespodziewanie powraca i znowu rozpala emocje!

Polka, i Niemka

Choć grono osób, które kojarzą tę postać nieco się ostatnio poszerzyło, wciąż jest ono bardzo wąskie. Zacznę więc od krótkiego wstępu biograficznego, tym bardziej wskazanego, że dostępna w Wikipedii notka jest nie tylko niepełna, ale też w kilku istotnych kwestiach myląca. Prawdziwe nazwisko Vestvali to Maria Caroline Anna Emilie Stegemann. Urodziła się w Szczecinie, który wówczas nosił nazwę Stettin i wchodził w skład Królestwa Prus. Najprawdopodobniej przyszła na świat w lutym 1828 r., choć w źródłach pojawia się jeszcze kilkanaście konkurencyjnych dat. Jej ojciec, Georg Stegemann był wojskowym w pruskiej armii, jej matka Charlotte oprócz niemieckich, miała także polskich przodków. Vestvali przez pewien czas występowała pod pseudonimem Felicita Westwalewicz. Później, jak znakomita większość ówczesnych śpiewaczek, wybrała sobie pseudonim brzmiący „bardziej z włoska”, choć podczas swoich europejskich i amerykańskich podróży przedstawiała się zawsze jako Polka. Wypada jednak dodać, że odkąd w 1868 r. zaczęła robić karierę w Niemczech, o swojej polskości wspominała dużo rzadziej.

Tak o początkach swojej kariery operowej pisała po latach w memuarach: „Nazwij to kaprysem, nazwij chorobliwą egzaltacją, lecz od zarania byłam wrogiem mężczyzn, to ich zachowanie, ta bezwzględność sprzeciwiały się mym uczuciom. Miałabym kiedyś zawdzięczać mą egzystencję takiemu indywiduum? Ta myśl wywoływała mój sprzeciw. Buntowałam się przeciw temu i powzięłam postanowienie – licząc na mój talent śpiewaczy – by urządzić sobie świat na własną rękę. Im bardziej samowolne i swobodne zdawało mi się życie ludzi teatru, tym gwałtowniej podnosiło we mnie głowę demoniczne pragnienie niczym nieskrępowanej wolności. Moja rodzina drwiła ze mnie, ilekroć wspomniałam o czymś takim. Czy miała do tego prawo?” (tłumaczenie: Jacek St. Buras). Brzmi to szczerze, ale trzeba pamiętać, że Vestvali znana była z tendencji do ubarwiania swojego życiorysu. Jej dojrzałym debiutem był występ w mediolańskiej La Scali we wrześniu 1853 r. Dała się wtedy poznać w partii Azuceny w najnowszej operze Giuseppe Verdiego „Trubadur”. W przeciwieństwie do typowych heroin operowych, nie była ona ani piękna, ani uwodzicielska, ta postać – gotowej na wszystko mścicielki – budziła trwogę. Występy w La Scali okazały się przepustką do światowej kariery. Pół roku później Vestvali śpiewała w Londynie, a w 1855 r. trafi ła do Nowego Jorku. Śpiewała głównie role spodenkowe, a więc partie męskie pisane z myślą o kobietach – była dowódcą armii babilońskiej Arsacesem w „Semiramidzie” Rossiniego, mistrzem szabli Armando Gondim w „Marii di Rohan” Donizettiego, i weneckim szlachcicem Maffi o Orsinim w „Lucrezii Borgii” tego samego kompozytora. Pojawiała się także regularnie w rolach Romea i Azuceny. W przeciągu dwóch lat stała się w Ameryce gwiazdą, a dziennikarze obdarzyli ją stosownym tytułem „Vestvali the Magnifi cent”, zachwycając się jej głębokim kontraltem, znakomitym aktorstwem i zgrabnymi nogami.

Wiosną 1863 r., po kilku latach spędzonych w Europie, gdzie wystąpiła m.in. w Operze Paryskiej, Felicita wróciła do Nowego Jorku i zakończyła tam swoją karierę operową. Jesienią, niepodziewanie dla wszystkich, zadebiutowała jako aktorka, rozpoczynając nowy rozdział w swojej karierze scenicznej. Początkowo występowała w dramatach muzycznych, w których zagwarantowane miała nie tylko główne role, lecz także możliwość zaśpiewania kilku powiązanych ze sztuką pieśni. Popularność, jaką w przeciągu kilku lat zdobyła w Stanach Zjednoczonych, była oszałamiająca. Gdy w styczniu 1864 r. przyjechała z występami do Waszyngtonu, oglądał ją prezydent Lincoln. Chyba zrobiła na nim wrażenie, bo obecny był na czterech z pięciu spektakli, które wówczas dała. Niedługo później przyznano jej amerykańskie obywatelstwo.

Do Europy wróciła w 1867 r. Pierwszym marzeniem, które postanowiła spełnić bez zwłoki, było wystąpienie przed angielską publicznością w roli Romea. Choć wcześniej występowała jako Romeo w operze Belliniego, teraz miała zmierzyć się z wersją Szekspira. Na przekór wszystkim udało jej się odnieść sukces. Po półrocznym pobycie w Anglii przyjechała do Hamburga, który stał się jej nowym domem. W Niemczech nie miała problemu z językiem, za to publiczność okazała się dużo bardziej konserwatywna niż w Stanach czy w Anglii. Jej męskie role szekspirowskie: Romeo, Hamlet i Petruchio budziły sprzeciw stróżów moralności. Pisano, że Vestvali nie jest kobietą, lecz hermafrodytą (czyli osobą interpłciową), a jej role to koronny przykład zdziczenia gustu. Te kontrowersje umocniły tylko sławę Felicity, która przez trzy lata zdołała przemierzyć Niemcy wzdłuż i wszerz, odwiedzając przy okazji Wiedeń, Budapeszt, Zurych, Petersburg i Amsterdam. W Warszawie niestety nie zagrała, za to pojawiła się w Poznaniu i Gdańsku. Zakończyła karierę w grudniu 1877 r. w Berlinie, gdzie po raz dwieście sześćdziesiąty zagrała Hamleta – bez wątpienia swoją ulubioną rolę dramatyczną. Umarła trzy lata później w Warszawie, do której przyjechała odwiedzić swoją siostrę Emmę.

Cały tekst do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.