Wyd. WAB 2022

Zbyt często ostatnimi czasy polskim pisarzom gatunek „obyczajówka” myli się z serią obrazków o bezbarwnych bohaterach (zwanych dla niepoznaki „zwyczajnymi”) pozbawioną choćby minimalnie wciągającej fabuły. Pół biedy, gdy jest to płynnie a stylistycznie poprawnie napisane. Debiut powieściowy Sebastiana Nowaka wpisuje się w owo „pół biedy”: styl jest dość lekki, niekiedy ma drobne przewrotki potwierdzające filologiczne wykształcenie autora, niecałe 300 stron można połknąć w jakieś 2 godziny. Niestety wpisuje się też we wskazane wyżej „biedy” w zakresie „storytellingu” i prezentacji bohaterów. Nowak zdecydował się na narrację mozaikową, to znaczy na przeplatające się i niekiedy zaplatające wątki trojga głównych bohaterów – Ludwika, Jany i Krzyśka, ten ostatni jest gejem. Kiedy pisarz hetero Wojciech Kuczok wybrał taką narrację w „Senności”, chodziło mu m.in. o „ugoszczenie” bohatera gejowskiego na równych prawach; kiedy użył jej Ignacy Karpowicz w „Balladynach i romansach”, chodziło mu o coś podobnego, a może i wynikało po części z bycia (jeszcze) w szafie. Obie te powieści stały jednak wyrafinowanym stylem. Do czego służy taka narracja w nowych gejowskich obyczajówkach? W „Liście nieobecności” Michała Pawła Urbaniaka, najbliższej może książce Nowaka, chodziło o pokazanie zmagania się z problemami psychologicznymi. Obawiam się, że w „Powszedniej historii” wprowadzenie trojga bohaterów wynika głównie z tego, że na żaden z wątków autor nie miał na tyle dobrego pomysłu, by rozwinąć go w dłuższą historię zdolną utrzymać naszą uwagę. Tak więc, gdy zaczniemy się nudzić historią Jany – pyk, znów jesteśmy przy Krzyśku, itd. Tytuł książki jest więc w połowie trafny: „powszednia” – tak, ale „historia”? I co z tego, że pod koniec powieści autor ironicznie nawiązuje do kina „mumblecore”(„widać taki był zamysł”, że ma się nic nie dziać)? I co z tego, że w wywiadach autor opowiada, że są w tej książce elementy opowieści o narodzinach kapitalizmu w Polsce lat 90. albo że Ludwik to bohater, który nie dostrzega swojego uprzywilejowania jako mężczyzna cishetero? Chętnie przeczytałbym książkę na te tematy, ale Nowak musiałby je zawrzeć nie w wywiadzie, a w „historii”. (Piotr Sobolczyk)

Tekst z nr 98/7-8 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

Wyd. Empik Go 2022

Arkadiusz Lorenc powraca w swoim reportażu do sprawy sprzed 30 lat. W latach 1988-1993 zostało zamordowanych w Łodzi siedmiu mężczyzn homoseksualnych. Sprawcą wszystkich tych zbrodni był najprawdopodobniej jeden człowiek, noszący być może imię Roman. Piszę „najprawdopodobniej” i „być może”, bo mordercy nigdy nie złapano. Nie ustalono też jego tożsamości, choć byli świadkowie, którzy (znowu najprawdopodobniej) go widzieli, a nawet z nim rozmawiali i imprezowali. Dlaczego więc śledztwo utknęło w miejscu i nie przyniosło żadnych rezultatów, także po latach, gdy je wznowiono? Autor nie tylko wnikliwie czyta akta (te, które mu udostępniono), ale również rzuca wydarzenia na tło epoki. A więc ostatnie lata PRL-u i pierwsze III RP. Po akcji „Hiacynt” rodzi się w Polsce ruch gejowski. Geje żyją jednak w ukryciu i nie ufają – jak większość społeczeństwa – milicji, przekształconej po 1989 r. w policję. Milicja- policja traktuje zaś homoseksualistów z pogardą i postrzega ich jako środowisko kryminogenne. Lorenc zaprasza nas również na wędrówkę po gejowskich miejscach Łodzi; jego i naszymi przewodnikami są między innymi kronikarz homoseksualnego życia miasta, Jacek Solista i pisarz Witold Jabłoński. Tworzy to wszystko frapującą opowieść tyleż sensacyjną, co socjologiczną, która pokazuje, jak głęboko homofobia wrosła w polską ziemię. Jeśli coś mi w „Mordercy…” przeszkadza, to nasuwające się – i pewnie nieuchronne przy tego typu historii – uogólnienie, że geje w tamtych czasach skazani byli na pikiety i samotne życie. Co piszę jako człowiek, który w latach 90. niekoniecznie się w ów wzorzec wpisywał i wiódł zwyczajny gejowski żywot, daleki od wszelkiej sensacyjności. (Bartosz Żurawiecki)

Tekst z nr 98/7-8 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

Wyd. Novae Res 2022

Artur Korczyński i Monika Kubacka zostają zatrudnieni w jednym z wrocławskich szpitali. Mają tajną misję do wykonania: muszą przeniknąć tutejsze struktury i przekonać się, czy rzeczywiście w tej placówce dochodzi do nielegalnych operacji powiązanych z handlem organami. Sytuacja jest trudna dla Artura – w tym samym szpitalu pracuje jego dawny ukochany Mariusz, który przed laty go skrzywdził. Artur to najciekawsza, najlepiej zbudowana postać w „Narkozie”. Pozornie otwarty, kryje w sobie tajemnice i traumy. Potrzebuje drugiego człowieka, a zarazem odpycha od siebie innych. Jest przekonany, że „miłość wśród gejów istnieje, ale jest bardzo rzadka”. Odziewa się w zbroję z nonszalancji i ironii, choć w głębi serca pozostaje wrażliwym mężczyzną, skorym do ogromnych poświęceń. Wkrótce okoliczności wystawią go na niejedną ciężką próbę. Trudno zaklasyfikować „Narkozę”. Czy to powieść środowiskowa czy raczej sensacyjna? A może thriller medyczny? Pojawiają się również wątki romansowe. Rafał Artymicz próbuje upchnąć kilka historii w jednej książce i niestety nie wychodzi jej to na dobre. Fabuła wydaje się rozbuchana, nie brakuje dłużyzn, a całość jest nierówna. Widać wyraźnie, że „Narkozie” zabrakło wnikliwej redakcji, uporządkowania tekstu, usunięcia tego, co zbędne (na przykład wtrąceń irytującego narratora, który ciągle komentuje wypowiedzi bohaterów. Oto mój faworyt: „Witam wszystkich serdecznie – przywitał się Krzysiek”). Cóż, mam nadzieję, że następna powieść Rafała Artymicza będzie lepsza. (Michał Paweł Urbaniak)

Tekst z nr 98/7-8 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

Wyd. Karakter 2022

Patryk Pufelski nadesłał „Pawilon małych ssaków” na konkurs pamiętników osób LGBTQ+, ale Wydawnictwo Karakter zdecydowało się wydać jego pracę poza konkursem. Zapiski obejmują lata 2013- -2022. Jak to w pamiętniku, rozrzut tematyczny jest spory: od błahych zdarzeń dnia codziennego (w rodzaju nadgorliwej autokorekty w telefonie czy zakwitnięcia awokado) do głębszych refleksji. Wiele spraw obraca się wokół zoo, gdzie Patryk pracuje, i miłości do zwierząt. Nie brakuje też poruszających wątków dotyczących Zagłady i kultury żydowskiej. Autor jest bardzo związany ze swoją rodziną, więc regularnie powraca do pięknych charakterystyk ukochanych osób. Pojawiają się notatki poświęcone pandemii i wojnie w Ukrainie. Wbrew tematowi konkursu zapisków dotyczących spraw LGBTQ+ jest tu niewiele i mają one głównie charakter słusznych narzekań na obecną sytuację polityczną.

Niestety, pamiętnik jest bardzo nierówny. Autor potrafi się ciekawie rozpisać, gdy rzeczywiście interesuje go temat, a w grę wchodzą silne emocje. Jednak niektóre wpisy są krótkie i nijakie („Zamieszkaliśmy razem, z Pawłem. Trochę strach, trochę podekscytowanie. Ciekawe, jak będzie”, „Rodzice z Martą przyjechali na Święta”, „Kapitalna wystawa o niesporczakach w muzeum uniwersyteckim w Trondheim!”, „Film balkonowy Łozińskiego – cudny”). Między kolejnymi zapiskami nieraz mijają tygodnie. Ta powierzchowność mocno rozczarowuje. Cytując autora: „Mógłbym w ogóle wiele napisać, ale jakoś mi się nie składa”. Szkoda. (Michał Paweł Urbaniak)

Tekst z nr 100/11-12 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.

Wyd. YOU&YA 2022

Jon, Ruben, Zach i Angel są gwiazdami muzyki pop. Tworzą popularny zespół Saturday. Mają sławę, wielkie pieniądze, każdy z nich jest obiektem miłości tysięcy fanów. Jednak wszyscy czworo żyją pod ogromną presją. Rozstają się z najbliższymi na wiele tygodni, przez napięty harmonogram nie mają zbyt wiele czasu dla siebie, pozostają pod opieką ochroniarzy, muszą szukać sposobów (niekiedy autodestrukcyjnych – jak korzystanie z używek), aby radzić sobie z rosnącą popularnością.

W dodatku chłopcy nie mogą być sobą – każdemu z nich przypisano określony wizerunek sceniczny (nie ma zatem mowy, aby Ruben dokonał publicznego coming outu). Podczas trasy koncertowej przez Stany i Europę wiele się zmienia. Zach odkrywa, że jest biseksualny, z wzajemnością zakochuje się w Rubenie. Nie wstydzą się swojego związku, ale nie mogą o nim opowiedzieć ze względu na rzekome dobro Saturday. Chyba że złamią zasady…

„A jak to się wyda” Sophie Gonzales i Cale’a Dietricha to naprawdę udana powieść dla młodzieży – wątek odkrywania własnej seksualności został tu wpisany w ciekawy kontekst. Śledzenie blasków i cieni sławy, funkcjonowania w popularnym boysbandzie, w którym człowiek staje się kimś wykreowanym od postaw na użytek tłumu, jest tak samo porywające jak kibicowanie Zachowi i Rubenowi odkrywającym smak pierwszej miłości. Warto poznać ich historię – ta książka wyróżnia się spośród innych młodzieżówek LGBT. (Michał Paweł Urbaniak)  

Tekst z nr 100/11-12 2022.

Digitalizacja archiwum „Repliki” dzięki wsparciu finansowemu Procter & Gamble.