Z arielem rosé*, androgynicznym, queerowym poetą, tłumaczem, poliglotą i nomadą, rozmawia Małgorzata Büthner-Zawadzka

Jesteś w Polsce przelotem. Skąd przybywasz i dokąd zmierzasz?

Z Danii i Szwecji. Odwiedzałem w Kopenhadze przyjaciółkę filozofkę. I byłem na festiwalu w lesie w Skanii organizowanym przez rezydencję, podczas której rok temu pisałem esej o piasku do książki o krajobrazie. Chcieli, żebym przeczytał fragment i kilka wierszy. A zmierzam do Berlina na kolejną rezydencję. Jest dla uchodźców, ale ponieważ piszę o ukraińskich poetach, zostałem do niej nominowany przez poetów z Niemiec.

Piękne masz imię, arielu. Szekspirowskie.

Uwielbiam „Burzę” Szekspira. Postać Ariela jest agender, nie wiadomo kto to, duch wodno- -powietrzny, który dostanie wolność, jak wypełni zadania. Ale „Ariel” to też tytuł ostatniej książki Sylvii Plath. Musiała wiedzieć, że to ostatnia. Pisała wiersz dziennie, czasem nawet dwa. To olbrzymi wysiłek i ogień, jak się jest non stop w takim diapazonie ognia, można się spalić. I spłonęła. Tomik rewelacyjny, ale jaki koszt. Imię jest więc przestrogą, bo miałem tendencję do takiej pracy. A w ogóle wywodzi się z tradycji hebrajskiej. Kiedyś zadzwoniłem do Ireneusza Kani (legendarny tłumacz – przyp. MBZ), mówię mu, że zmieniłem imię i trochę nie wiem, jak zareaguje. Spytał: „Na jakie? Ariel? A, lew boga!”. Ha, ha, całą wiedzę miał w głowie. Niekoniecznie się utożsamiam z lwem, może to bardziej ironiczne. Niestety, państwo polskie nie pozwala mi oficjalnie być arielem. Próbowałem pięć lat temu, za PiS-u. Dostałem długi list odmowny; profesorka z PAN-u się wypowiedziała, że nie mam prawa zmienić imienia na ariel, bo jest męskie. Ja kiedyś zmienię sądownie marker płci, ale co mają zrobić osoby niebinarne, które nie mają na to ochoty? Okropność. Zapytałem, czy jak zaprosimy piosenkarkę Ariel z Ameryki, to będziemy o niej mówić piosenkarz? To neutralne imię. I nieobraźliwe.

A czemu piszesz się małą literą?

Po prostu mam słabość do minuskuły.

Ariel to także jeden z księżyców Urana. Blisko ci do Paula B. Preciado, autora „Testo ćpuna” i „Mieszkania na Uranie”, który okreś la się dysydentem z porządku płci?

„Testo ćpun” to nie była „moja” książka. Przy okazji – ciekawostka: kiedy pierwszy raz poszedłem do endokrynologa, okazało się, że mam zaburzoną gospodarkę hormonalną. Całe życie miałem poczucie pikowania w dół, nie depresji, ale jakby bycia w limbo. A na testosteronie to odpuściło, po dwóch tygodniach poczułem totalny spokój. Co do Preciado – jest błyskotliwy, jednak nie z wszystkim się zgadzam. Odejście od polityki tożsamości – owszem, lepiej rozpuścić tę całą normatywność i hierarchię. Ale ja mam zupełnie inną koncepcję Europy niż Paul, opartą na przyjaźniach. Znam osoby piszące, kompozytorów, malarzy z różnych krajów i utrzymuję z nimi głębokie relacje, odwiedzam co roku. Do Oslo zapraszam poetów z Europy Środkowej oraz Wschodniej i to też jest budowaniem mostów.

Pozwoliłeś mi użyć deadname Alicja, pod którym ukazały się twoje wiersze, bo część osób cię z nimi nie łączy. W pierwszym tomie, wydanym w Znaku („Północ. Przypowieści”, 2019) jesteś jeszcze poetką. W drugim, „morze nocą jest mięśniem serca” (PIW 2022) już poetą, ale masz zaimki on i ona. Oba opisy ci nie odpowiadają…

Nigdy mi nie odpowiadały. Nie znosiłem, jak ktoś mówił poetka, prostowałem wiele razy. A że Znak tak napisał… nie miałem w to wglądu i źle się z tym czułem. W PIW-ie wydawałem za czasów PiS. O pracy redaktorskiej mam jak najlepsze zdanie, wszyscy traktowali mnie serdecznie i z szacunkiem. Jednak mieli problem, żeby na stronie internetowej pisać o mnie w męskich zaimkach.

Ty od małego wiedziałeś, że nie jesteś dziewczynką.

Miałem dwa lata i już wiedziałem. Wychowywałem się w komunie hipisowskiej. Rodzice mamy byli weterynarzami, mieli lecznicę w Braniewie, a po ich śmierci, w stanie wojennym, mama z tatą zaprosili tam przyjaciół. Dom pełen ludzi i zwierząt, wolność, można było malować po ścianach. Był Szymon oraz mój brat cioteczny Kamil i wiedziałem, że przynależę do nich, a Justynka jest kimś innym. Zastanawiam się, czy wtedy chodziło mi o rolę? Bo Justynka była zawsze w białej sukience, a ja miałem totalną swobodę. Czułem też przynależność do grupy Szymona i Kamila pod względem tego, co nas interesowało. Słowa przyszły później. W latach 90. wyszedł numer „Wiedzy i Ż ycia” o dzieworództwie. Pomyślełem: „Fascynujące, muszę poczytać więcej o biologii” – a mieliśmy pełno książek, bo mama też studiowała weterynarię. Kiedy dowiedziałem się, że istnieją osobniki androgyniczne, doznałem olśnienia – to ja! Przyszedłem do kuchni i powiedziałem rodzicom: jestem androgynem. Nie wiedzieli, co z tym zrobić. Przemilczeli.

Dalej mówisz o sobie androgyn, ale niektórzy uważają cię za trans mężczyznę. W angielskim używasz zaimków they/them, w polskim nie…

Po polsku nie brzmią najlepiej. Kojarzą mi się z komunizmem: my partia, wy towarzysze, winni są oni. A termin transpłciowość jest dla mnie problematyczny, sam bym się tak nie określił. Ktoś mnie ostatnio spytał o tożsamość seksualną i stwierdził, że jeśli jestem trans mężczyzną i chcę być z kobietą, to jestem hetero. No nie, jestem hybrydą i to jest dla mnie queer. Ale bardzo chcę wspierać transpłciową społeczność. Natomiast heteroseksualizm jest w odwrocie, skończył się. Możemy się rozmnażać przez in vitro, trans mężczyźni zachodzą w ciążę, człowiek jest dziś w stanie w laboratorium stworzyć spermę. I tyle. To też łamie system więzów krwi.

Nie chcę dociskać, ale czy bardziej pasuje do ciebie niebinarność?

Wolę mówić o androgyniczności. Albo o dwupłciowości, połączeniu, hermafrodytyzmie.

W zasadzie to ostatnie jest przestarzałą nazwą interpłciowości.

Ale w mitologii Hermafrodyta jest synem Hermesa i Afrodyty, a gdy gwałci go nimfa Salmakis, łączą się w jedno. We Florencji zakochałem się w pewnej rzeźbiarce, ona mnie otworzyła na rzeźbę i w galerii Uffi zi zobaczyłem „Śpiącego Hermafrodytę”. Wow! Ta podwójność, która łączy w sobie jedno i drugie, i rozlewa. Takie postaci zawsze mnie pociągały. W eseju o piasku piszę o Isabelle Eberhardt, szwajcarskiej podróżniczce, która przeszła na islam, nauczyła się arabskiego i jako Si Mahmoud Saadi, męski wyznawca islamskiej sekty, jeździła po pustyni. Aniela Rosé, moja prababcia, też była nietypową osobą. Rodzina pochodzi ze Szkocji, w XVIII wieku znaleźli się w Polsce, tam, gdzie dziś Ukraina. Byli bardzo bogaci, prababcia dostała w edukacji trzy języki, czterech kolejnych nauczyła się sama. Dzieci zostawiała pod opieką siostry, za to uczyła języków, przekładała Goethego i publikowała wiersze. Miała trochę męską twarz, mówią, że jestem do niej podobny. Imponowała mi. Ale mam problem z biopolityką opartą o więzy krwi, bo rodziny chłopskie nie mają takiej dokumentacji jak arystokracja. Ważne, żeby znaleźć inne drogi budowania relacji, poza systemem pokrewieństwa.

Rodzice hipisi pewnie szybko zaakceptowali, że jesteś arielem?

Nie, bo moi rodzice są katolikami. Wolność w stanie wojennym była w Kościele. Ruch hipisowski też się tam odbywał. Więc rodzicom zaakceptowanie mojej tożsamości zabrało czterdzieści lat. Ale teraz mamy dobrą relację.

Jak wspominasz dorastanie w systemie szkolnym?

Na początku było bardzo miło, bo tata mi założył szkołę. Pierwszą społeczną szkołę w Polsce. On i jego przyjaciele byli w radzie. Jeśli któryś z nauczycieli nadużywał władzy, dzieci od razu mówiły. A nauczyciele byli niezwykli: biologii uczyła profesorka akademii, plastyki malarka, z germanistką ornitolożką chodziliśmy rozpoznawać ptaki. Mała szkoła, wszyscy się znali, jak w rodzinie. Byłem w klasie jedyną dziewczynką, prócz mnie było dziewięciu chłopców. Więc było nas dziesięcioro. Kumplowałem się z nimi, grałem w piłkę nożną, choć wolę samotnicze sporty. Do liceum poszedłem już do zwykłej szkoły. Szok. Przemoc psychiczna, upokarzanie. Nauczyciele mówili do mnie po nazwisku, więc też tak do nich mówiłem i miałem problemy. Sprawę ratował wspaniały Włodzimierz Kowalewski, pisarz. Dużo rozmawialiśmy i w którymś momencie chodziłem tylko do niego na polski. A tak szwendałem się po lesie i czytałem książki, nieobecności usprawiedliwiałem samodzielnie, ha, ha. I wcześnie zacząłem wyjeżdżać. Gdy miałem lat 17, pojechałem do Londynu do pracy.

Uznałeś, że się w Polsce nie odnajdziesz nie tyle jako osoba queer, ile z powodu braku wolności i przemocy ze strony systemu?

Tak. Ale na pewno też dlatego, że nie czułem się akceptowany. Nawet nie było odpowiednich narracji. Wiedziałem, że zauraczam się dziewczynami, ale że dwie kobiety mogą być razem, dowiedziałem się dopiero, jak zobaczyłem w kinie „Fucking Amal”, niewinny fi lm o nastolatkach. I od razu wyznałem miłość koleżance z liceum. Dla niej to był szok, po prostu: NIE! To było bolesne doświadczenie. No i był też lęk przed agresją. Któregoś razu kolegę hetero, który miał kolorową bluzę, grupa kibiców pociągnęła za kaptur, przewróciła i zaczęła wyzywać: „Ty pedale!”. Bardzo to przeżyłem.

Cały wywiad do przeczytania w 118. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

O podbijaniu Hollywood, o graniu w gejowskim porno, o życiu z HIV, o jego musicalu „Shooting Star” oraz o jego wspaniałych rodzicach – rozmowa Mathiasa Foita

Chciałbym zacząć od tego, z czego, jak myślę, zna cię wielu polskich gejów – czyli od twojej kariery w branży porno. Współpracowałeś m.in. z takimi wytwórniami, jak Titan, Kristen Bjorn czy Lucas Entertainment. Często mowisz, że wyruszyłeś na podbój Hollywood, by zostać „niemieckim Bradem Pittem”, ale życie potoczyło się trochę inaczej. Jak wylądowałeś w tej branży?

Zacznę od tego, że w moim odczuciu wielu mężczyzn – obojętnie, czy hetero, czy homo – skrycie marzy o karierze w przemyśle porno. Kto nie chciałby dostawać kasy za seks z pięknymi osobami? Niemniej, nigdy do tego nie dążyłem ze względu na łączące się z tą karierą piętno społeczne. Sama myśl wydawała mi się super, ale nigdy nie był to mój świadomy plan. Jak wspomniałeś, w 2002 r. trafiłem do Stanów Zjednoczonych, do Los Angeles, by rozwinąć karierę aktorską, ale jednocześnie z czegoś musiałem się utrzymywać. Przez długi czas pracowałem przy obsłudze prywatnych imprez dla pięknych i bogatych tego świata jako kelner, miałem okazję obsługiwać m.in. małżeństwo Obamów, Jennifer Lopez, Barbrę Streisand, Meryl Streep…

Wow!

Tak, to było zabawne. Często myślę, że wszechświat chyba źle zrozumiał moje marzenia: w końcu nie chciałem pracować dla gwiazd, lecz razem z nimi! W ramach tej pracy poznałem pewną parę tancerzy go-go z West Hollywood, gejowskiej dzielnicy Los Angeles. Podpowiedzieli mi, że mógłbym tam nieźle dorobić jako tancerz w klubach nocnych, a że miałem już doświadczenie w tej branży z mojego pobytu w Berlinie, to zgodziłem się. Taniec go-go w USA różni się od tego w Niemczech, jest o wiele bardziej seksualny. To właśnie w klubie w 2010 r. otrzymałem propozycję wystąpienia w gejowskim porno. Moja początkowa reakcja brzmiała: „Nie, jestem prawdziwym aktorem. Nie mogę sobie na to pozwolić, bo przez to zniszczę moją karierę aktorską”. Trochę mi to zajęło, zresztą musiałem być długo namawiany, ale gdy w końcu uświadomiłem sobie, że nie mam kariery aktorskiej, którą mógłbym zniszczyć i że mógłbym z mojego „hobby” uczynić pracę… (śmiech) No i tak w 2012 r. nakręciłem swój pierwszy film.

Wychowałeś się w małej, bawarskiej wiosce nieopodal Garmisch-Partenkirchen. Opowiedz, proszę, o twoich pierwszych coming outach, miłościach.

W wieku osiemnastu lat powiedziałem mojej mamie, z którą miałem bardzo dobry kontakt, że jestem gejem, chociaż nie byłem tego jeszcze w stu procentach pewny. Zaakceptowała to, ale wyraziła nadzieję, że sąsiedzi się nie dowiedzą i zasugerowała, że to tylko taka faza. To spowodowało we mnie pragnienie bycia „normalnym”, próbowałem nawet seksu z kobietami. Ale w wieku dwudziestu lat, 16 maja 1992 r. – tę datę obchodzę do dzisiaj jako rocznicę mojego comingu outu – pojechałem z mojej wioski do Monachium, a tam udałem się sam do klubu New York (dzisiaj NY.Club – przyp. red.). Poznałem tam mojego pierwszego partnera, który niesamowicie mi pomógł w coming oucie. Ale nawet wtedy nie odważyłem się powiedzieć o tym moim rodzicom, zamiast tego twierdziłem, że w Monachium poznałem dziewczynę, a chłopakowi mówiłem, że pochodzę z innej miejscowości, bo obawiałem się, że może zechcieć odwiedzić mnie w domu rodzinnym. Po którymś pytaniu mojej mamy, kiedy pozna moją wybrankę serca, przyznałem w końcu, że mam chłopaka i że jednak definitywnie jestem gejem. Wcześniej dowiedział się o tym jeszcze mój brat, ale upłynęły aż dwa lata zanim porozmawiałem o tym z ojcem. Starałem się to przed nim ukryć, ale pewnego razu w trakcie pewnej kłótni rzuciłem do niego: „Nic o mnie nie wiesz!”. Na co on odpowiedział: „Myślisz, że nie wiem, że jesteś gejem? Jesteś moim synem, dlaczego miałbym cię z tego powodu mniej kochać?”. W tym momencie opadła mi szczęka. Po czym otworzyliśmy szampana i wznieśliśmy za mnie toast.

Boże, jak pięknie!

Tak, totalnie, chociaż żałuję, że mój ojciec nie zakomunikował mi tego wcześniej, bo może łatwiej byłoby mi z coming outem. Mojego następnego chłopaka Stefana, mogłem już bez strachu zaprosić do rodzinnego domu i przedstawić rodzicom. Ale to ukrywanie się, udawanie, ten balast psychiczny – to trauma, która towarzyszy mi do dzisiaj i którą ciągle próbuję przepracować.

A jak wyglądały twoje coming outy jako osoby seropozytywnej i jako aktora porno?

O mojej seropozytywności dowiedziałem się w 2001 r. O wirusie HIV usłyszałem po raz pierwszy jeszcze w dzieciństwie z reklam dotyczących bezpiecznego seksu. Zakodowałem sobie, że przy każdym seksie muszę używać prezerwatywy. Tak też robiłem, nawet gdy zdradzałem Stefana i gdy z kolejnym chłopakiem otworzyłem związek. Uważałem, że skoro używam prezerwatyw, to nie muszę się regularnie testować. W 1999 r. zachorowałem na mononukleozę zakaźną, prawdopodobnie wtedy się zakaziłem, bo jeździłem ze Stefanem po paradach w całych Niemczech i chodziliśmy razem do saun gejowskich. Jako pasyw polegasz na drugiej osobie, że będzie pilnować, żeby kondom nie zsunął się w trakcie stosunku, ale przecież pewności nigdy nie masz.

Cały wywiad do przeczytania w 116. numerze „Repliki”, dostępnym w PRENUMERACIE lub jako POJEDYNCZY NUMER na naszej stronie internetowej oraz w wybranych salonach prasowych.

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Szukasz butów na wycieczkę po górach, szortów na basen albo okularów na plażę? TK Maxx kilka razy w tygodniu uzupełnia swój asortyment, dzięki czemu spokojnie przygotujesz się na każdą wakacyjną przygodę! W dodatku za markowe skarby w sklepach sieci zapłacimy do 60% taniej(*).

Latem troska o ochronę przed słońcem staje się koniecznością, bynajmniej jednak nie musi być ona nudnym obowiązkiem! Dobrze dobrane nakrycie głowy sprawdzi się jako dodatek do każdej stylizacji: zarówno w zestawie z przewiewną sukienką, jak również jeansami i bluzką czy casualowymi szortami i topem. W wyjątkowej ofercie TK Maxx znajdziemy m.in. kapelusz ze sztucznego jasnoróżowego futra (idealny na imprezę!), wyplatany must have tegorocznych Parad Równości oraz kwiecisty model o szerokim rondzie, który zrobi furorę nie tylko na krajowej plaży.

Czy moda może być wygodna? Owszem, co udowadniają sukienki dostępne w TK Maxx! Biała odbija światło, zaś jej intrygujący design przyciąga oko kwiatowymi haftami, czarna kusi cekinami, które gwarantują widoczność nawet w najmodniejszym klubie, z kolei różowa krata nada się i na grilla, i do prac w ogrodzie. A choć to z pozoru skrajnie różne kreacje, łączą je przewiewny materiał i luźny krój. Dzięki każdej z nich zamiast gotować się na wakacjach, będziecie gotowe na wakacje.

Atomówka Bójka, kaczka Daisy, królewna Śnieżka, Catherine Deneuve, Audrey Hepburn i Brigitte Bardot. Wiele kobiet – i fikcyjnych, i tych rzeczywistych – uległo dyskretnemu urokowi kokardek do włosów. Eleganckie czerwone wstążki idealnie nadadzą się jako modowa kropka nad i.

Elegancja może iść jednak w parze z wakacyjną beztroską, na co przykładem błękitne kolczyki z subtelnymi kryształkami i złotym wykończeniem. Ich lekka konstrukcja zapewnia uchu wygodę, dzięki zaś przystępnej cenie nadamy twarzy blasku, nie nadwyrężając przy tym domowego budżetu. Do kompletu polecamy złoty naszyjnik, który doda lookowi pazura. 

Pomarańczowe snekearsy to nie tylko wyrazisty akcent, ale przede wszystkim wygodne obuwie. Stopy poczują się w nich świetnie podczas weekendu all-inclusive w tureckim kurorcie, pieszych wycieczek po Bałkanach czy tańców w greckim klubie. Beżowo-czarne buty wspinaczkowe kuszą z kolei praktyczną konstrukcją. Wykonane z syntetycznych materiałów cholewy, wyściełana podszewka i ulokowane na bokach wzmocnienia sprawią, że odciski nie będą wam straszne ani podczas wyprawy na Giewont, ani wspinaczki po zboczach Wezuwiusza! Na clubbing warto z kolei założyć różowe czółenka na wysokiej platformie, których nie powstydziłaby się nawet grana przez Margot Robbie „Barbie”!

Choć trudno w to uwierzyć, historia ogrodniczek sięga połowy XIX wieku. Właśnie wtedy francuska rodzina Lafont uszyła pierwsze sztuki tej – wówczas – odzieży ochronnej. W ciągu ponad 200 lat fason nabrał na uniwersalności i śmiało wkroczył do świata high fashion: w jeansowych ogrodniczkach dały się przyłapać modelki Naomi Watts i Kylie Jenner, aktorki Maya Rudolph i Dakota Johnson, a nawet królowa popu Beyonce! Nic dziwnego, bo rzadko które spodnie tak udanie łączą styl z funkcjonalnością.

Portfel, telefon i klucze to trio, o którym w kontekście letnich wypadów zapomnieć po prostu nie wolno. Można je jednak spakować w niezapomnianą torebkę! W 53 sklepach TK Maxx czekają na was kopertówki z motywem pereł, muszelkami albo model wysadzany ozdobnymi kamykami. Unikalny design i moc detali nadają każdej z nich luksusowego charakteru, który równie dobrze komponuje się ze zwiewnymi sukienkami, jak i bardziej formalnymi stylizacjami. Metalowe zapięcie zapewnia natomiast bezpieczeństwo przechowywanych rzeczy (oraz odrobinę retropowabu).

Szorty jako pierwsze założyły dziewczyny z Moulin Rouge. A choć wówczas miały one raczej nieciekawą prasę, popkultura szybko zauważyła ich potencjał. Krótkie spodenki bez nogawek jako pierwsza przywdziała na wielkim ekranie Marlena Dietrich (w filmie „Błękitny anioł”), dziś są one standardem również w modzie męskiej. Uda i łydki odsłaniali w nich Jacob Elordi („Euforia”), Pedro Pascal („Mandalorianin”) czy raper A$AP Rocky (co ciekawe: podczas randki z Rihanną).

Zróżnicowane modele szortów znanych marek – również tych na co dzień niedostępnych w Polsce oraz wyrobów lokalnego rzemiosła – stanowią ozdobę bogatej oferty TK Maxx. Zachęcamy, by stały się również ozdobą waszej garderoby.

Okulary przeciwsłoneczne chronią oczy przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym, a także kurzem i piaskiem. Ponadto poprawiają kontrast i jasność widzenia, zmniejszają ryzyko pojawienia się zmarszczek, a także wystąpienia zaćmy. Ich zalety bynajmniej nie kończą się jednak na walorach funkcjonalnych, zwłaszcza, jeśli wybierzecie oprawki i szkła od TK Maxx. 

Te i inne unikatowe perełki znanych marek znajdziemy pod jednym dachem. Kupcy TK Maxx dbają ponadto, by oferować je taniej niż gdziekolwiek na świecie. W każdym ze sklepów sieci znajdziemy unikatową modę męską, damską i dziecięcą, obuwie i akcesoria oraz produkty dla domu.

(*) od regularnych cen sprzedaży w Polsce i na świecie.